[VIDEO] Logic: Phương pháp lý luận (Phần 2)

Chào mừng các bạn đến buổi học thứ hai. Sẽ có cuộc thảo luận về bài tập về nhà ngay sau đây, nhưng bây giờ chúng ta sẽ tìm hiểu xem liệu một giảng viên theo chủ nghĩa Khách quan có thể thực sự ngừng nói chuyện và tương tác với khán giả không vì đó là điều tôi đã hứa với bạn, nhưng tôi thấy rằng tôi muốn đưa ra một số lưu ý mở đầu để thiết lập bối cảnh. Nào chúng ta bắt đầu thôi.

Chúng ta sẽ thảo luận về chủ đề "Tư duy theo nguyên tắc". Trong bài giảng “30 năm của tôi với Ayn Rand”, Leonard Peikoff nói “Tôi thường nghĩ công việc nhân đạo vĩ đại nhất mà tôi có thể thực hiện là để lại cho thế giới một bản ghi chép và phân tích về trí tuệ của Ayn Rand và cách hoạt động của nó... Ayn Rand tư duy theo nguyên tắc."

- Bà đã nhận thức được sự thay đổi này? – người phỏng vấn hỏi.

- Ồ, tôi nhận thức rất rõ và tôi gọi đó là việc “tôi bắt đầu tư duy theo nguyên tắc”.

- Bà gọi như vậy lúc 12 tuổi?

- Tôi gọi như vậy lúc 12 tuổi.

Ngắt lời - “chắc chắn là bằng tiếng Nga. Tôi tự hỏi một người Nga sẽ gặp khó khăn gì khi “tư duy theo nguyên tắc”.”

Người phỏng vấn hỏi: Bà đã nhận thức được điều gì?

Ayn Rand: Rằng tôi đang vạch ra cái mà ngày nay tôi gọi là “khái niệm trừu tượng rộng hơn”, trước năm 12, tôi đã xác định rõ ràng về điều mà tôi từng quan tâm, nhưng kể từ thời điểm đó tôi bắt đầu quá trình tích hợp. Tôi bắt đầu tự hỏi bản thân: “Nếu đây là điều mình tin thì tại sao mình lại tin nó? Lý do là gì?". Tôi bắt đầu có ý thức xây dựng chuỗi lý do. Từ năm 12 tuổi, tôi bắt đầu có quá trình ý thức đi tìm nguyên nhân gốc rễ cụ thể dẫn đến những niềm tin của mình. Đó là một quá trình tích hợp.

Đó là điều Ayn Rand nói về việc tư duy theo nguyên tắc: tìm ra nguyên do đằng sau những ý tưởng, lòng tin, niềm tin cụ thể, tương đối cụ thể, hoặc cụ thể hơn mà bà có và tiếp tục tìm ra nguyên nhân cho điều đó, rồi lại tìm nguyên nhân sâu xa hơn nữa. Vậy quá trình này kết thúc ở đâu?

Tôi chuyển đến slide tiếp theo nhé. Ồ, chúng ta có đáp án rồi đây: “Bằng chứng phải quy về thực tại”. Vậy, chuỗi câu hỏi này sẽ kết thúc khi bạn đạt được một số dữ kiện rõ ràng về mặt tri giác. Từ đây, lại đặt ra một câu hỏi: "Quy về thực tại" nghĩa là gì? Thực tại là... Khi tôi còn trẻ và theo chủ nghĩa duy lý, tôi liên tục bị những người quen biết, những người không theo thuyết duy lý khuyên rằng: “Nhìn vào thực tại đi! Đừng có lý lẽ này lập luận nọ, cứ nhìn vào thực tại!” Lúc đó tôi thắc mắc: "Thực tại ở đâu?" và câu trả lời là “khi bạn quy về thực tại thì thực tại là những điều cụ thể”, điều mà tôi chưa bao giờ nghĩ ra. Thực tại chính là những điều cụ thể.

Đây là một trích dẫn chưa qua biên tập từ khóa học viết tiểu thuyết mà Ayn Rand đã dạy trong căn hộ của bà ấy vào khoảng năm 1958. Tôi tin rằng tuy bà ấy nói điều này trong bối cảnh của việc viết tiểu thuyết nhưng sự ứng dụng nó rộng hơn: "Không hề tồn tại những điều trừu tượng. Trừu tượng chỉ là một tên gọi của những điều cụ thể. Tất cả mọi thứ hiện hữu đều cụ thể. Nếu bạn muốn trình bày quan điểm của mình, bạn phải trình bày nó dưới hình thức cụ thể, vì đó là thứ duy nhất thực sự tồn tại.”

Trong khóa học viết luận vào mười năm sau đó, Rand cũng nói một điều tương tự. Tôi sẽ nói sơ qua về bối cảnh – chủ đề là “khi bạn viết cho tờ báo nổi tiếng thì bạn nên khách quan (nếu có) ở mức nào? Nếu bạn là người theo Chủ nghĩa Khách quan và đó là triết lý của bạn, thì mức độ khách quan bạn nên mang vào bài viết của mình, bài bình luận độc lập mà bạn viết cho tờ báo nào đó, bức thư gửi cho biên tập viên, hoặc một bài báo thực sự trên một tạp chí thực sự, là bao nhiêu?” (Ý tôi, "thực sự" tức là một bài báo trọn vẹn). Bà bắt đầu trả lời bằng cách khẳng định: "Chủ nghĩa khách quan không hề tồn tại", rồi bà ấy hỏi "Ai hiểu ý đó?" Một vài cánh tay giơ lên và bà nói "À, các nhà triết học đã hiểu trước tiên".

Chủ nghĩa Khách quan là sự trừu tượng. Đó là một tập hợp, một tập các khái niệm trừu tượng được tích hợp, vì vậy, không có cái gọi là chủ nghĩa Khách quan. Thực ra, tôi có nhầm lẫn không? Ayn Rand nói không có cái gọi là Chủ nghĩa Khách quan. Đó là những gì bà ấy nói. Tôi có nói chủ nghĩa khách quan không tồn tại không? Không, ở đây bà ấy nói "sự trừu tượng không tồn tại", nên câu chính xác phải là: "Không có cái gọi là chủ nghĩa Khách quan". Mọi người đã rút lại ý kiến của mình, sau đó Ayn Rand hỏi "Ai hiểu ý này?". Vậy, không có cái gọi là chủ nghĩa khách quan; đó là một tập hợp các khái niệm trừu tượng và chỉ có sự cụ thể tồn tại. Vì vậy, “nếu bạn muốn trình bày quan điểm của mình... bạn phải trình bày những thứ cụ thể”. Một thứ cụ thể được sử dụng để minh họa hoặc trình bày một điều trừu tượng tức là ví dụ.

Đây là định nghĩa của tôi về ví dụ: “Ví dụ là một điều cụ thể được sử dụng để làm rõ một điều trừu tượng”. Vậy, điều cụ thể là gì? À, theo tôi, nó không phải là điều trừu tượng. Điều trừu tượng là một thứ bị tách ra khỏi sự nhận biết, một khía cạnh không thể tự tồn tại. Trước khi bạn tách nó thì cái bạn có là thứ không thể tồn tại tự nó và ở dạng cụ thể của nó. Dĩ nhiên, chúng ta có thể đưa ra ví dụ. Mỗi chiếc ghế ở đây đều là một ví dụ. Tất cả những chiếc ghế ở đây, bàn tay này, và màn hình kia đều là các vật cụ thể, bất kỳ thực thể nào mà bạn nhận biết và bất kỳ thuộc tính nào được xem là thuộc tính của nó (đều là điều cụ thể). Tôi sẽ cho bạn một ví dụ. Bạn có thể nhìn thấy màu xanh lục này của... - à, tay tôi đang che mất phải không? Đó là một gam màu xanh nhất định. Okay, màu xanh lá cây là một khái niệm trừu tượng nhưng thuộc tính này – gam màu xanh lá cây trên mặt điện thoại này là điều cụ thể.

Tương tự, sự công bằng là một điều trừu tượng nhưng cách Howard Roark đối xử với Steven Mallory khi gặp anh ta lần đầu tiên là một ví dụ về sự công bằng, đó là một hành động cụ thể của sự công bằng. Như vậy, sự cụ thể không nhất thiết phải là một thực thể nhưng nó phải là một điều riêng lẻ, rõ ràng, khả dĩ về mặt tri giác. À không, nó không nhất thiết phải thuộc về tri giác, không nhất thiết phải cảm nhận được bằng giác quan, bởi vì bạn không thể thấy được sự công bằng qua cách Roark đối xử với Mallory, nhưng bạn có thể... Nếu bạn có mặt ở đó, chứng kiến và cảm nhận mọi việc theo những gì bạn thực sự hiểu, thì nó sẽ trở thành sự việc cụ thể.

Vậy, một sự việc cụ thể được dùng để làm rõ cho một điều trừu tượng. Ở đây, chúng ta sẽ xem xét suy luận hơi duy lý một chút. Ví dụ là một điều cụ thể được sử dụng để làm rõ một điều trừu tượng. Một nguyên tắc là một khái niệm trừu tượng nền tảng. Sự khác biệt duy nhất giữa các nguyên tắc và những điều ít trừu tượng hơn là các nguyên tắc giữ vai trò nền tảng trong một phạm vi nhất định."Tư duy theo ví dụ" sẽ làm rõ "tư duy theo nguyên tắc" bởi vì ví dụ làm sáng tỏ cho nguyên tắc... tức là điều trừu tượng. Một nguyên tắc là điều trừu tượng - thực sự là một trung từ phân bổ lệch1 . Tôi có thể diễn đạt lại điều này để không tạo thành một trung từ phân bổ lệch. Nếu bạn muốn tư duy theo nguyên tắc, bạn phải sử dụng các ví dụ. Đó là kết luận không chỉ từ một suy luận duy lý mà còn từ việc quan sát tư duy của chính tôi. Bạn cũng có thể quan sát kết luận đó trong tư duy của chính mình, và chúng ta sẽ thấy ngay người khác cũng đang làm điều tương tự trong hoàn cảnh của họ. Vậy, để tư duy theo nguyên tắc, hãy tư duy dựa theo ví dụ. Để tư duy theo nguyên tắc, hãy tư duy qua ví dụ. Tóm lại, ta có công thức TIP – TIE: “think in principles, think in examples” (tư duy theo nguyên tắc, tư duy theo ví dụ).

Người này là Richard Fineman, nhà vật lý đạt giải Nobel nổi tiếng thế giới, một nhân vật khá danh tiếng mà có lẽ hầu hết các bạn đều biết. Ông ấy viết trong cuốn sách của mình như sau: "Hẳn là ông đang nói đùa, ông Fineman". Fineman đang kể về một số giai thoại trong cuốn sách này nên tôi chỉ trích từ giữa câu chuyện: "Ở tất cả những nơi đó, mọi người làm việc trong lĩnh vực vật lý sẽ cho tôi biết họ đang làm gì và tôi sẽ thảo luận với họ. Họ nói với tôi biết vấn đề khái quát mà họ đang giải quyết và bắt đầu viết hàng loạt phương trình. Tôi liền bảo: 'Chờ chút, có ví dụ cụ thể nào về vấn đề chung này không?' Họ đáp: 'Vâng, có chứ.' 'Tốt, hãy cho tôi một ví dụ. Tôi cần nó. Tôi không hiểu được'. (Ở đây tôi nhấn sai chỗ rồi). 'Tôi cần ví dụ đó. Tôi không hiểu được bất cứ điều gì chung chung trừ phi có một ví dụ cụ thể để tôi quan sát nó hoạt động như thế nào. Ban đầu nhiều người nghĩ rằng tôi chậm hiểu và tôi không hiểu vấn đề vì tôi hỏi rất nhiều câu ngớ ngẩn: Nó là cực âm có giá trị âm hay dương? Đó là một anion theo cách này hoặc cách kia? Nhưng sau khi người đó bù đầu giữa đống phương trình, họ sẽ nói gì đó, và tôi đáp: 'Chờ chút. Có lỗi rồi. Cái này không thể đúng được'. Anh chàng xem lại các phương trình và dĩ nhiên, sau một lúc chúng tôi phát hiện ra lỗi rồi tự hỏi: Làm sao anh chàng này gần như không hiểu gì ngay từ đầu lại tìm được lỗi trong mớ phương trình lộn xộn đó?" Anh ấy nghĩ tôi đang làm theo các bước toán học nhưng thực ra không phải vậy. Tôi có một ví dụ vật lý cụ thể về những gì anh ấy đang cố phân tích và tôi hiểu được bằng bản năng cũng như kinh nghiệm đối với các thuộc tính của sự vật, vì vậy, khi phương trình cho biết nó sẽ ra như vậy, thì tôi biết ngay là nó sai. Tôi liền cảnh báo ngay: “Chờ đã! Bị nhầm lẫn rồi”. Nhà vật lý đạt giải Nobel, người đã đạt được những khám phá nền tảng về cơ học lượng tử nói rằng ông không thể giải các phương trình trừ phi có ví dụ cụ thể. Một trường hợp khá hay cho cách tư duy bằng ví dụ.

Một ví dụ khác có thể làm bạn thích thú. Atlas Shrugged là một trường hợp điển hình. Nghệ thuật là sự cụ thể hóa, câu này nghĩa là nghệ thuật là góc nhìn về cuộc sống được trình bày qua những ví dụ cụ thể. Rearden, Galt, Francisco, Kira, Roark2 là những ví dụ được biểu hiện ở dạng cụ thể. Ayn Rand đã biến họ thành ví dụ cụ thể cho mẫu đàn ông và phụ nữ lý tưởng của bà. Vì vậy, nếu câu chuyện của Fineman không thu hút bạn, hãy nghĩ về lý do đã đưa bạn đến đây – đó là một ví dụ.

Okay, vậy là hết bài giảng 15 phút. Bây giờ chúng ta sẽ xem qua bài tập về nhà. Tôi nghĩ như vậy khá hợp lý đối với một giảng viên theo chủ nghĩa Khách quan. Đề bài yêu cầu nêu ví dụ về lối nói mập mờ. Xin nhắc lại là nếu bạn không chắc bài làm của mình đúng, thì tôi rất muốn nghe bạn trình bày, vì tuy bài này khá dễ nhưng sẽ có điều gì đó cần thảo luận. Nếu bạn còn do dự về bài làm của mình, không sao cả. Nếu bạn sai và biết mình sai thì càng tốt hơn. Vậy, ai muốn xung phong? Vâng, mời bạn. Bạn cứ nói đi, tôi sẽ lặp lại.

Rất tốt! “Khi có luật tức là có người ban hành luật. Tự nhiên có quy luật nghĩa là có người ban hành ra luật cho vũ trụ này.” Vậy, lối nói mập mờ là gì? Nếu bạn không biết khái niệm “lối nói mập mờ” thì bạn không thể cho ví dụ, như chúng ta đã thấy trong khái niệm "restruction" ngày hôm qua.

Lối nói mập mờ 3 sẽ thay đổi ý nghĩa của trung từ. Bạn còn nhớ chủ từ S (subject) được liên kết với trung từ M (middle term), trung từ M được liên kết với vị từ P (predicate) không? Thực ra, thường thì trung từ, về cơ bản, có thể là chủ từ hoặc vị từ làm thay đổi một trong các mệnh đề của cấu trúc tam đoạn luận. Có ba thuật ngữ: chủ từ S, trung từ M nối giữa hai mệnh đề và vị từ P.

Bạn có thể thay đổi bất kỳ mệnh đề nào trong đó nhưng hầu như luôn luôn thay đổi ở trung từ. Trong trường hợp này, câu “Khi có luật tức là có người ban hành luật. Tự nhiên có quy luật nghĩa là có người ban hành ra luật cho vũ trụ”. Trung từ, hoặc từ ngữ mập mờ ở đây tình cờ chính là trung từ - từ "luật", đúng không? "Luật". Không, “người đưa ra luật” không bị mập mờ. Ý nghĩa của "luật" sẽ thay đổi giữa hai giới hạn nào? (Khán giả trả lời). Đúng vậy, giữa một cái hợp pháp và một cái bất hợp pháp. Một thứ bạn cho là bất biến với một thứ chỉ là mô tả thực tế. Như vậy, đó là cái siêu hình (metaphysical) đối lập với cái nhân tạo (man-made). Ví dụ "giới hạn tốc độ cho xe chạy trên đường cao tốc có thu phí là 70km/giờ" là luật do con người đặt ra. “Vận tốc bằng quãng đường chia thời gian” là quy luật của tự nhiên. “E=mc2 ” cũng là quy luật của tự nhiên. Thực ra, đây không phải là luật, mà chỉ là cách nói ẩn dụ, đúng không? Nó miêu tả tự nhiên vận hành như thế nào. Trong mô tả đó không bao hàm “người ban hành luật”. Nếu bạn nói một luật do con người tạo ra bao hàm ý có người ban hành luật, một người hoặc một nhóm người nào đó, thì tự nhiên đã đặt ra những sự thật siêu hình mà chúng ta thừa nhận. Do đó, câu này không kéo theo hệ quả gì. Đây chắc chắn là một ví dụ về lối nói mập mờ và bạn sẽ gặp nó trong bất kỳ cuộc thảo luận nào, hầu hết các cuộc thảo luận với các nhà tôn giáo.

Ai có ví dụ khác không? Okay, ví dụ rất hay, rất hay. Ta có câu này. "Tôi đã dành cả cuộc đời để làm điều xấu nhằm mang lại một điều tốt đẹp hơn." Đó không phải là lập luận và cũng không phải cách nói mập mờ. Đó là lập luận mang hàm ý. Hàm ý trong câu là: "Tôi đã dành cả cuộc đời để làm việc xấu. Trong một số trường hợp nhất định, làm việc xấu có thể tạo ra điều tốt đẹp hơn. Vì vậy, tôi đã làm điều này để tạo ra một điều tốt đẹp hơn." Bạn phải cung cấp tiền đề còn thiếu và ví dụ này hoàn toàn ổn. Hôm qua tôi có nói: "Vì trời mưa nên tôi sẽ mang theo ô." Đúng, có một tiền đề ngầm trong câu đó: "Khi trời mưa thì nên mang ô", hoặc "khi trời mưa, tôi nên cầm ô." "Vì trời đang mưa nên tôi..." bạn có thể cung cấp tiền đề còn thiếu. Chúng ta hầu như không bao giờ nêu lên toàn bộ trong lập luận của mình nếu chúng gần như là nhận thức thông thường, nếu tiền đề đó quá hiển nhiên... Vậy, bạn nghĩ từ nào là mập mờ trong ý kiến, trong lập luận của bạn khi tôi bổ sung mệnh đề? Tốt. Không có. Tôi rất hài lòng, vậy ý "không" của tôi thực sự là "không, cảm ơn các bạn”.

“Tôi đã dành cả cuộc đời để làm việc xấu” nghĩa là việc xấu so với tiêu chuẩn đạo đức; “nhằm mang lại một điều tốt đẹp hơn” nghĩa là điều tốt đẹp hơn đó cũng dựa trên cùng một tiêu chuẩn đạo đức. Đây là một ví dụ về lối nói mập mờ: “Tôi đã cống hiến cuộc đời mình để làm điều xấu để tôi có thể trở thành người tốt”. Đó là lối nói mập mờ về “việc xấu”. Ý anh ấy không phải là "xấu". Về mặt lý thuyết, ý anh ấy là “chống lại một số chuẩn mực giả tạo mà anh rất sẵn lòng phá vỡ”. Vì vậy, khi so với "một tiêu chuẩn đích thực", tôi sẽ đạt điều mình mong muốn; tôi sẽ làm được điều đúng đắn. Trong tiếng bản ngữ, chúng ta gọi đó là "bad". Đây là cách sử dụng từ này vào thập niên 60, 70. Bây giờ ta không còn dùng nghĩa đó nữa, trừ phi bạn thêm “ass” vào cuối từ "bad". Nhưng "bad" có nghĩa là tốt theo kiểu bài trừ mê tín, tuân thủ quyền lực và nó sẽ trở nên mập mờ nếu có người nghĩ rằng “bad"” đang được sử dụng theo cùng một nghĩa. Lập luận này sẽ không thuyết phục, nhưng thực tế nó thuyết phục. Lập luận thực sự được chấp nhận. Nó hợp lý vì từ "xấu" trong câu này nghĩa là "một kiểu tốt cụ thể theo tiêu chuẩn riêng của người đó". Khi người này nói "Tôi đang trở nên tệ đi" là căn cứ theo tiêu chuẩn thông thường, không phải tiêu chuẩn của tôi. Theo tiêu chuẩn của tôi thì "Tôi thật tuyệt", phải không? Vì vậy, đó không phải là một lập luận. Tôi rất vui vì câu này không mập mờ và tôi rất vui khi nghe vậy. Có ai có câu trả lời "tệ" không? À, mời bạn.

Không, toàn bộ câu này là... hãy xem sự mập mờ ở đây vì tôi biết nguyên câu này: “Chúa là tình yêu. Tình yêu là mù quáng. Ray Charles bị mù. Do đó, Ray Charles là Chúa”. Đó là nguyên câu nói. Ta sẽ kết hợp một số cách ngụy biện nhưng để đến được kết luận của Ray Charles, bạn phải loại bỏ trung từ phân bổ lệch: “Tình yêu là mù quáng; Ray Charles bị mù; do đó, Ray Charles là tình yêu” không kéo theo hệ quả gì cả. Câu này giống câu “những người theo chủ nghĩa khách quan...”, à không “Những người theo chủ nghĩa cộng sản thì vô thần; những người theo chủ nghĩa khách quan thì vô thần; Vậy những người theo chủ nghĩa khách quan là người theo chủ nghĩa cộng sản ”- đó là ngụy biện do trung từ phân bổ lệch hoặc nếu bạn chấp nhận nó thì ta không cần phải bàn đến. Đó là logic suy diễn mà tôi đã nói là không thú vị lắm.

Nhưng nếu bạn nói “Chúa là tình yêu; tình yêu là mù quáng” thì bạn đang khá mập mờ, vì khi nói“ Chúa là tình yêu”nghĩa là Chúa là một kiểu tình yêu vĩ đại, thoát tục, thiêng liêng, thần bí nào đó, còn khi bạn nói "tình yêu là mù quáng", thì bạn đang nói về thứ tình yêu trần tục mà con người thực sự trải nghiệm, nên tình yêu của Chúa không phải là tình yêu mù quáng. Bạn sẽ không cho rằng:“Ôi, Chúa không thể nhìn ra lỗi ở con người. Vì Chúa quá say mê con người nên nghĩ con người hoàn hảo và Người không phát hiện được khuyết điểm của chúng ta.” Không một người theo đạo nào có quan điểm đó. Vì vậy, đó là sự mập mờ nếu bạn tách mệnh đề ra: “Chúa là tình yêu; Tình yêu là mù quáng; do đó, Chúa mù quáng” hoặc đại loại vậy. Trong câu này từ “tình yêu” đã bị thay đổi nghĩa giữa tình yêu của Chúa và tình yêu bất toàn của con người, giữa hai tiền đề, nên đây là một ví dụ về sự mập mờ.

Vậy, sự mập mờ này đang thay đổi ý nghĩa của từ. Tôi nghĩ chúng ta nên tiếp tục chủ đề thứ hai thú vị hơn, ngoài ra tôi mừng vì chúng ta suýt bỏ qua một chủ đề. Chúng ta hãy để nó ở đây vì ta sẽ rút ra những bài học sâu hơn từ “Triết học quyết định tiến trình lịch sử.” Tôi chưa chuyển sang slide tiếp theo đâu “Triết học quyết định tiến trình lịch sử” – một chủ đề thực sự cần được cụ thể hóa thông qua ví dụ. Ai có thể cho tôi một ví dụ? Hãy nghe ý kiến của một bạn khác nhé. À, tôi đang nghĩ là Agustina. Vâng, mời.

Không sao, đừng chê bai nó! Không sao. Ví dụ của cô ấy rất hoàn hảo bởi vì nó “sai”, nó “không tốt”. Cảm ơn bạn. Điều đó gợi ý cho tôi về những điều mình đang tìm kiếm. Nó sẽ xuất hiện trong giây lát nữa.

Tôi không thể lặp lại nguyên văn toàn bộ ví dụ của cô ấy về “Triết học quyết định tiến trình lịch sử”. Đại ý là: Cách mạng Pháp đã cố gắng áp dụng “Lý thuyết về Quyền của Locke” nhưng trên cơ sở chủ nghĩa tập thể, nên rốt cuộc, kết quả họ nhận được là “một triều đại khủng bố”. Đấy là tôi tóm tắt ví dụ của bạn. Để tôi cụ thể hóa ý bạn một chút, đặc biệt nếu bạn là người Pháp hoặc thực sự hiểu về Cách mạng Pháp. Có thể nói...cách mạng Pháp khác với Cách mạng Mỹ vì những tư tưởng của người Pháp, những tư tưởng triết học của người Pháp khác với tư tưởng của chúng ta. Nếu như chúng ta sử dụng triết học Locke dựa trên nhận thức của người Anh, thì họ bóp méo nó thành một lý thuyết về quyền theo chủ nghĩa tập thể, chịu ảnh hưởng Rousseau – một người theo chủ nghĩa tập thể vì Rousseau là cha đẻ của Kant. Rousseau rất "tệ", thực sự rất "tệ". Vậy, đây là một ví dụ hợp lý được cô đọng lại từ ‘những tư tưởng quyết định tiến trình lịch sử’, nhưng cần có kiến thức sâu rộng mới nhận ra được điều đó. Bạn nào cho tôi ví dụ cụ thể khác về “triết học quyết định tiến trình của lịch sử” nào? Mời bạn.

Vâng, lại một ví dụ vừa có điểm hay vừa có điểm không hay. Tôi nghĩ vậy. Đó là điều tôi nghĩ. Tôi nghĩ rằng hầu hết mọi người sẽ nói phân nửa ý đó và nó rất hay: sự sụp đổ của La Mã hay thời kỳ Phục hưng, tôi sẽ không nói cả hai ví dụ này. Bạn thì ôm đồm cả hai. Quá nhiều nên thành ra mất hay. Sự sụp đổ của La Mã do triết học khắc kỷ gây ra, do sự mất mát một số khái niệm nhất định của Aristotle, chúng đã không còn duy trì được, ví dụ như nhận định cơ bản của Aristotle cho rằng thực tại là những điều cụ thể. Chính Aristotle đã nói điều thực tế nhất không phải là dạng thức của cái tốt, tương tự Plato nói “đó là con người này hay con ngựa này4”, vì vậy, quan điểm đó đã mất đi. Tính ưu việt của sự hiện hữu mà Aristotle khẳng định ở một số nơi cũng bị mất. Tư tưởng về ý chí tự do mà Aristotle chỉ ngầm nhắc đến, nghĩa là ông ấy có những khẳng định thẳng thắn hoặc ngụ ý về tự do ý chí, rõ ràng Aristotle tin vào ý chí tự do. Nhưng những người theo chủ nghĩa Khắc kỷ thì không tin. Chưa ai từng khẳng định thuyết Tất định cho đến khi các nhà Khắc kỷ xuất hiện sau này. Triết lý khắc kỷ là thuyết tất định cứng rắn. Nếu bạn đã đọc tác phẩm “A man in full” của Tom Wolfe, bạn sẽ thấy nó dựa trên triết lý khắc kỷ. “Gladiators” – bộ phim có sự tham gia của Russell Crowe cũng dựa trên triết lý khắc kỷ và đó là một trong những Thuyết định mệnh. Thuyết này cho rằng: số phận của bạn đã được định sẵn; bạn phải chấp nhận, từ đó, đạo đức phục tùng những đấng huyền bí cao hơn bắt đầu được chấp nhận thay cho logic của Aristotle nên dẫn đến sự sụp đổ của đế chế La Mã.

Điều thú vị nằm sau lời giải thích của các nhà kinh tế học, để ta thấy triết học được áp dụng trong thực tế ra sao. Các nhà kinh tế sẽ lý giải rằng: La Mã suy vong là do lạm phát, do họ tự hủy hoại đồng tiền của chính mình, gây ra tình trạng hỗn loạn; và những kẻ man rợ đang lăm le xâm lược. Nhưng tại sao lại xảy ra lạm phát? Tại sao họ hủy hoại đồng tiền của mình? Tại sao họ không tuân theo nguyên tắc? Vì người La Mã cho rằng lý trí con người không đủ năng lực để đặt ra nguyên tắc. Đây là một nguyên nhân; nguyên nhân còn lại là sự trỗi dậy của thời kỳ Phục Hưng. Sự kiện này trực tiếp – nghĩa là dễ kiểm chứng hơn một chút – vì bạn có thể trực tiếp tìm hiểu quá trình khám phá và sự tái sinh trong thời kỳ Phục hưng đối với những nơi có lưu giữ tác phẩm của Aristotle. Trước tiên là tác phẩm thất lạc của Aristoteles. Ví dụ, phong trào Phục hưng khởi đầu ở nước nào? Ý. Ý ở đâu? Dưới đây, gần Châu Phi, bên kia Địa Trung Hải. Ai là chủ nhân của Châu Phi? Người Ả Rập. Người Ả Rập – ý tôi là theo một nghĩa rộng nào đó – người Ả Rập Hồi giáo khi ấy làm chủ tất cả các khu vực, ngoại trừ châu Âu, xung quanh vùng này, chắc chắn là toàn bộ vùng đất bao quanh Bắc Phi. Người Ả Rập thu được toàn bộ văn bản gốc của Aristotle từ các cuộc Thập tự chinh, mà chúng ta đã chiến đấu với họ. Tôi đang nói “chúng ta”, một số người trong chúng ta không xuất phát từ gốc châu Âu. Tại đó, người châu Âu đã tiếp xúc với người Ả Rập và bắt đầu giao thương với họ, nhờ vậy, tác phẩm của Aristotle bắt đầu du nhập vào châu Âu và chúng đi đến những nơi gần gũi nhất với văn hóa Ả Rập: Ý và Tây Ban Nha.

Tại sao Bồ Đào Nha là một cường quốc khổng lồ? Như bạn biết đấy, vào thế kỷ 15, ở Tân Thế Giới, giáo hoàng đã chia cắt giữa Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha. Ông cho vẽ ra một đường ranh giới. Đó là lý do tại sao người Brazil nói tiếng Bồ Đào Nha bởi vì đất nước của họ ở Bồ Đào Nha bên kia đường ranh giới. Nhưng hai bên ranh giới thực sự là thế giới mới và thế giới cũ, xuất phát từ những khám phá mới ở châu Phi và v.v. Bởi vì Bồ Đào Nha đang giao thương với Tây Ban Nha, đang giao dịch với nền văn hóa Ả Rập mà đã sở hữu tác phẩm Aristotle nên bạn có thể truy lại văn bản, tìm hiểu xem các học giả theo thuyết Aristotle đã đến những nơi nào.

Thomas Aquinas ở Paris nhưng ông đến từ Ý và ông đã mang Aristotle đến Paris. Albertus Magnus cũng từ Đức đến Paris, và dĩ nhiên Paris cũng giao thương với người Ả Rập và giao thương với Tây Ban Nha. Đó là trung tâm của chủ nghĩa Aristotle. Còn Galileo, Galileo đã học ở đâu? Tại Padua dưới thời Aristotle, bạn có thể thực sự theo dõi sự phát triển của thời kỳ Phục hưng, sự phát triển của các họa sĩ, các nhà khoa học – đó là những lĩnh vực mà tác phẩm của Aristotle đã hồi sinh triết học Aristotle. Sau đó Thomas Aquinas đã tổng hợp Đạo Cơ Đốc với triết lý Aristotle cơ bản bằng cách cho rằng “Chúa đã tạo ra con người nên Ngài không tạo ra một sinh vật chỉ toàn tội lỗi. Chúng ta không xấu xa. Ngài đã ban cho chúng ta trí tuệ và một cuộc sống; vì vậy, ta phải sử dụng một cách xứng đáng. Chúa sẽ không ban trí tuệ cho chúng ta trừ phi Ngài muốn ta khai thác nó." Chắc chắn sau khi chết mọi thứ sẽ thay đổi nhưng Aristotle đã nói đúng về thế giới này. Plato thì nói đúng về thế giới sau khi bạn qua đời, một thế giới bất tử, bạn sẽ đến đó và thần học nói rằng chúng ta phải có đức tin, hay đại loại thế trong thế giới bên kia. Nhưng để sống trong thế giới này, bạn nên tìm kiếm hạnh phúc của mình, sử dụng trí tuệ và xem bản thân mình đủ sáng suốt và lý trí. Điều này hoàn toàn khác với Augustine và Plato, những người đã nói thế giới này đầy rẫy khổ đau và con người thì lươn lẹo, tham lam, bần tiện, nịnh nọt. OK, lý luận đó nghe có vẻ khá dễ chấp nhận. Có ai có ví dụ khác hiện đại hơn về “Triết học quyết định tiến trình lịch sử” không? Vâng, mời bạn.

Đúng rồi, anh ấy nói về sự cân bằng giữa sức mạnh kinh tế và sức mạnh vật chất đối với biểu hiện của nó. Anh ấy đưa ra ví dụ về luật chống độc quyền nhưng bạn có thể lấy bất cứ ví dụ nào khác. Ở vế bên trái chỉ có sự cân bằng giữa sức mạnh kinh tế và sức mạnh vật chất. Làm sao để sự cân bằng này thể hiện sức mạnh triết học vì nó cụ thể hơn một chút so với triết học, phải không? Vì vậy, bạn phải tìm hiểu “vì sao mọi người nhầm lẫn giữa quyền lực kinh tế và quyền lực chính trị?” Câu trả lời là gì? Bạn không biết phải không? Đó là lý do tại sao tôi có mặt ở đây và được trả lương khá cao. Tại sao người ta nghĩ việc không được hưởng phúc lợi xứng đáng cũng đau không kém gì bị đấm vào bụng? Hay thậm chí tệ hơn, tại sao họ nghĩ việc được mời mua một món hàng mà họ thích cũng không khác gì bị đấm vào bụng? Vâng, có thể là như vậy. Anh ấy nói rằng bởi vì họ có quyền được hưởng những thứ đó. Vậy, điều gì khiến họ nghĩ mình có quyền đó? Đó sẽ là một kiểu quan điểm chính trị. Tại sao mọi người thường nghĩ “Tôi có quyền được hưởng phúc lợi. Tôi có quyền được hỗ trợ”? Do chủ nghĩa vị tha, đúng thế, chủ nghĩa vị tha. Nếu chủ nghĩa vị tha là đúng thì sẽ không có sự mập mờ. Nó sẽ trả lại cho người ta những gì họ xứng đáng được hưởng, những thứ thuộc về họ, xét theo nguyên tắc đạo đức của những người theo chủ nghĩa vị tha, những người mà tôi đã gặp – vài người thực sự tin tưởng. Họ ở đâu đó, không phải trong căn phòng này nhưng tôi từng tình cờ gặp vài người trong các chuyến đi – đó là câu chuyện hài hước: ai có lòng vị tha đều chấp nhận như thế. Đúng chứ? Nếu bạn là người theo chủ nghĩa vị tha, giống như tất cả mọi người bên ngoài buổi tọa đàm này, bạn sẽ nghĩ rằng chủ sở hữu hợp pháp của bất kỳ phúc lợi nào chính là người cần nó nhất. Đó là tài sản của họ nên nếu bạn giữ lại nó, thì bạn đang có một khoản nợ hợp pháp và bạn sẽ không chi trả. Đó là sự ép buộc. Đó là sự ép buộc, vậy sức mạnh kinh tế là sức mạnh vật chất dựa trên tiền đề của chủ nghĩa vị tha. Còn một tiền đề khác hỗ trợ sự cân bằng giữa sức mạnh kinh tế và sức mạnh chính trị, đó là Thuyết tất định. Nếu bạn không thể cưỡng lại quảng cáo thuyết phục bạn hãy mua sản phẩm này, nghĩa là quảng cáo đang điều khiển bộ não của bạn, thì giữa lời đề nghị và sự ép buộc không có sự khác biệt. Tiền đề đó nói “Xem đây! Bạn hoàn toàn có quyền bỏ đi nếu không muốn mua một sản phẩm nào đó." Như thế làm sao là ép buộc được? Tiền đề của quảng cáo là bạn hoàn toàn chịu trách nhiệm về cuộc sống của mình và bạn có thể bỏ qua. Nhưng mọi người sẽ nói với bạn: “Không, tôi không bỏ đi được. Tôi có đủ điều kiện mua những thứ này”. Họ thường nói "Tôi có thể bỏ đi nhưng ngoài kia có đầy người mua." Bạn không thể ngó lơ món hàng vì bạn chỉ là kẻ ngu ngốc tội nghiệp bị... tất nhiên không phải tôi, cũng không phải do những người cầm quyền điều khiển, mà do đám đông. Tuy họ nói “họ không thể làm vậy” nhưng sau đó họ tấn công ta vì cho rằng chúng ta xem thường đám đông. Thật ngược đời. Bạn có ý kiến phải không?

Anh ấy nói "Chẳng phải người ta nói rằng tiền được dùng để tham nhũng thông qua chủ nghĩa thân hữu và sử dụng quyền lực của chính phủ sao?” Đó là sức mạnh vật chất. Đó chỉ là sự hợp lý hóa trên bề mặt. Họ thực sự nghĩ rằng không có sự khác biệt giữa áp lực xã hội và sức mạnh vật chất.

Tôi nhớ mình đã nói điều này với một phụ nữ cánh tả rất thông minh làm việc tại Goldman Sachs. Người phụ nữ đó nói rằng sức mạnh văn hóa có tồn tại, nghĩa là bạn không thể chống lại những gì xã hội yêu cầu bạn, nghĩa là "khi mẹ không cho phép tôi làm việc gì thì tôi chỉ có thể vâng lời. Tôi không thể phán xét ba mẹ. Tôi không thể đưa ra kết luận của riêng mình nên họ nói gì tôi phải nghe nấy, và sau này đi học tôi phải đồng tình với các thầy cô. Tôi không được phép đặt câu hỏi. Tôi chẳng có chút sức mạnh nào." Vậy đó. Một điều thú vị khác trước khi tôi chấm dứt phần lan man này là: Mọi người thường cho rằng để độc lập, bạn cần có sức mạnh. Không đâu, bạn không cần chút sức mạnh nào để độc lập.

Bây giờ ta hãy rút ra bài học từ phần này. À chưa, tôi phải cho ví dụ đã. Có ai hiểu ví dụ ngày hôm qua không? Bạn có nhớ buổi nói chuyện của Yaron về doanh số bán sách tại nước ngoài không? Doanh số bán tiểu thuyết Ayn Rand tại nước ngoài ngày càng tăng, nhưng ông ấy lại không nói doanh số bán tại Mỹ đang giảm. Chính vì vậy, hai đường cong đó nối lại với nhau, một phần là do doanh số bán hàng ở đây đang giảm. Hiện chúng chỉ giảm trở lại mức bình thường. Bạn biết đấy, đã có một sự bùng nổ doanh số xoay quanh sự kiện Obama và buổi Tiệc trà, và mọi người tìm đọc về Galt5 . Sau khi sự kiện đó lắng xuống, doanh số sẽ trở lại bình thường. Không có gì đáng lo ngại tuy chuyện sụt giảm doanh thu thì không tốt... nhưng doanh số mà các nước khác đạt được... Vậy, tại sao doanh số tại Mỹ lại giảm? Tôi nghĩ mình nên đối diện với sự thật này.

Với việc doanh số bán sách ở nước ngoài tăng lên, vậy, sự khác biệt giữa độc giả nước ngoài, hoặc độc giả tiềm năng với độc giả Mỹ là gì? Có một yếu tố tình cờ: tác phẩm của Ayn Rand mới mẻ đối với họ, nhưng không có gì mới lạ đối với chúng ta. Nhưng tôi không nghĩ đó là vấn đề thực sự bởi vì khi Atlas Shrugged còn mới mẻ đối với chúng ta thì doanh số của nó không được cao như ngày nay. Nên tôi không nghĩ đó là nguyên nhân. Điều gì khiến cho người Mỹ chúng ta không quan tâm đến chủ nghĩa Khách quan mà người nước ngoài không thế hoặc gần như không thế?

Tên ông ấy là John Dewey. Có một ví dụ ấn tượng chứng minh sức mạnh của triết học. John Dewey đã bác bỏ các triết gia của thế kỷ tại Đại học Columbia, đưa ra ngữ dụng học và áp dụng nó vào giáo dục để tạo ra “nền giáo dục cấp tiến” chỉ bằng trí tuệ của một mình ông. "Giáo dục cấp tiến" – một hiện tượng của nước Mỹ. Bạn đã từng thấy sự khác biệt rõ rệt giữa sinh viên Mỹ và sinh viên Canada. Chúng ta hay chữ và chu đáo hơn nhiều, nhưng Canada khá gần với Hoa Kỳ, vì vậy, họ bắt đầu suy giảm và biến mất. Châu Âu thì xa hơn, ít chịu ảnh hưởng của Dewey hơn nhiều nên ít áp dụng giáo dục cấp tiến hơn. Họ có một hệ thống giáo dục ít cấp tiến và họ vẫn tư duy được. Nếu bạn đọc bài viết của Ayn Rand - The Comprachicos. Tôi chắc rằng hầu hết các bạn đều biết nó, một trong những bài viết hay nhất của bà – The Comprachicos. Tôi nghĩ nó nằm trong tác phẩm Philosophy, Who Needs It... The Voice Of Reason? The AntiIndustrial Revolution, hoặc bây giờ nó được gọi là Return Of The Primitive, đúng không? Một trong những bài viết hay nhất của Ayn Rand nói về việc giáo dục cấp tiến đã hủy hoại trí tuệ của người Mỹ như thế nào. Sẽ mất nhiều thời gian hơn để hủy hoại trí tuệ của các quốc gia khác vì tư tưởng đó cần thời gian để thấm nhuần. Đó chính là lý do. Bây giờ chúng ta rút ra bài học nhé.

Điều gì tạo nên một ví dụ tốt? Ví dụ tốt sẽ thực hiện những gì nó phải thực hiện, nó làm rõ một điều trừu tượng. Vậy, ví dụ tốt là... tôi sẽ liệt kê một số đặc điểm nhất định của những ví dụ hay, đảm bảo bạn sẽ làm theo, và tôi sẽ chỉ cho bạn thấy có một vài ví dụ không đạt yêu cầu ở điểm nào: cụ thể và đặc trưng. Nếu bạn muốn nói "Ví dụ về điện thoại thông minh là gì?" IPhone không phải một ví dụ; iPhone đã là một sự trừu tượng. Bây giờ, tôi đang dùng thử Android, nên bạn biết đây là ví dụ về điện thoại thông minh. Hoặc nếu tôi có điện thoại iPhone, nó nằm ở nhà và tôi giơ nó lên thì đấy là một ví dụ. Nhưng nếu nói điện thoại Android hoặc iPhone thì không cụ thể và rõ ràng. Nếu Roark không được miêu tả kỹ những đặc điểm cá nhân cụ thể: anh không có mái tóc đỏ, không có bất cứ đặc điểm nào rõ ràng, không có chiều cao cụ thể, phong cách nói chuyện ngắn gọn, súc tích đặc trưng, anh ấy đã nói chuyện theo đủ mọi phong cách khác nhau, thì Roark sẽ không cụ thể hóa được hình mẫu nhân vật chính của Ayn Rand. Nhân vật đó phải được thể hiện rõ ràng. Phải được rõ ràng. Bạn sẽ không làm rõ được sự trừu tượng nếu bản thân ví dụ đó còn mơ hồ. Ví dụ như hầu hết các bộ phim không cho thấy rõ những chuyện đang xảy ra hoặc các động cơ của nhân vật. Lúc này bạn không biết chuyện gì vừa xảy ra ở đây. Tôi đã đưa ra một ví dụ mơ hồ về sự không rõ ràng. Đó là một ví dụ xuất sắc, tôi đã nói: “Như hầu hết các bộ phim”, thì bạn liền nghĩ: “Hả? Làm sao? Cái gì?" Vậy, tôi cần đưa ra một ví dụ rõ ràng hơn về sự không rõ ràng và tôi đã đưa ra một ví dụ không rõ ràng về sự không rõ ràng, như vậy là đã chứng minh rõ ràng.

Tiêu chí thứ ba của một ví dụ tốt là tiêu biểu, nghĩa là nó không đại trà. Tiêu biểu nghĩa là đó không phải là một ví dụ lộn xộn hoặc khó phân loại, đôi khi được gọi là ví dụ điển hình. Chẳng hạn, đây sẽ là một ví dụ hay về một trường hợp không đạt yêu cầu. Frank Lloyd Wright6 không phải là một ví dụ tiêu biểu về con người độc lập. Đúng là ông ấy độc lập trong công việc nhưng như ta biết qua Shoshana, ông ấy phụ thuộc trong đời sống riêng tư, đời sống cá nhân và các khía cạnh khác. Nếu bạn nói về hội họa phi khách quan, thì có những họa sĩ hơi khó xác định trường phái của họ như Turner ở Anh, với những tác phẩm thực sự lộn xộn nhưng bạn có thể phân loại vào giai đoạn sau. Bạn không chắc mình đang thấy gì nhưng bạn nghĩ mình có nhìn thấy một cái gì đó. Đó không phải là một ví dụ tiêu biểu về hội họa phi khách quan. Jackson Pollock là một ví dụ điển hình về hội họa phi khách quan. Mondriaan cũng vậy. Picasso thì không vì có những đối tượng rất dễ nhận biết. Vì vậy, bạn không nên đưa ra ví dụ khó hiểu. Nó cần liên quan đến khái niệm trừu tượng. Ví dụ phải rõ ràng tiêu biểu, khiến người ta nghe là phải nói "A, đúng đấy. Đó là loại ví dụ như thế."

Tiêu chí tiếp theo: đơn giản, dễ hiểu và đó là lý do ví dụ của bạn nữ lúc nãy không đạt. Ví dụ không thể diễn giải ra cả đoạn văn trừ phi bạn viết tiểu thuyết. Khi đó bạn có thể cụ thể hóa nó qua một câu chuyện dài, nhưng một ví dụ về tư duy, về cách tư duy theo nguyên tắc phải thực sự ngắn gọn, đơn giản, rõ ràng, nếu không thì sẽ không hiệu quả, không làm rõ được bất kỳ thông điệp nào của bạn. Bạn sẽ dành hết giấy mực để dông dài về: Mục đích của cách mạng Pháp là gì? Cái gì... hay họ đã thay đổi tư tưởng của Locke như thế nào? Nếu bạn cần tất cả không gian để tìm hiểu ý nghĩa của ví dụ, bạn sẽ không còn chỗ để làm sáng tỏ sự trừu tượng.

Tiếp theo, ví dụ đó phải "trừu tượng, siêu hình" và đây không phải là một từ hay ho. Nó có hiệu quả với tôi. Ý tôi muốn nói ở đây là “không hạn hẹp”, nhưng tôi không muốn sử dụng phủ định. Nhắc đến từ "không", người ta có xu hướng... đây là một sai lầm của các bạn. Bạn phải loại trừ thành kiến đó hoặc bạn sẽ phải đến nghe tôi giảng. Nếu bạn cần một ví dụ về con người... lý trí là phương tiện sinh tồn của con người, thì bạn không nên chọn ví dụ: “Luật sư thuế của tôi phải dùng lý trí để giúp tôi tiết kiệm tiền thuế”. Bạn cần lấy ví dụ thế này: "Khi người đầu tiên phát minh ra bánh xe, họ phải tìm ra cách làm sao cho nó quay mà không bị lật", hoặc "khi người đầu tiên tìm ra cách dựng một cái cột khi xây rầm đỡ, họ phải vắt óc và chú ý xem cái gì giữ cho nó đứng lên, anh ấy phải tìm cách kết nối thanh rầm để nó không bị trượt ra". Đó là lý trí. Khi Galileo tìm ra cách chế tạo kính thiên văn, ông làm việc đó nhờ vào lý trí. Nếu bạn muốn áp dụng những ví dụ đơn giản, cơ bản và không quá bắt chước như "Luật sư thuế dùng lý trí để giúp tôi tiết kiệm tiền thuế", đó là một ví dụ cho thấy "lý trí là phương tiện tồn tại của bạn" nhưng nó bắt chước nhiều và quá cục bộ. Mọi người thường lấy những ví dụ ngay trước mắt, bạn có thể sử dụng một ví dụ ngay thời điểm hiện tại, nhưng nếu bạn nói về triết học, nếu bạn nói về các nguyên tắc, thì bạn cần một ví dụ áp dụng được mọi lúc và mọi nơi. Tôi gọi đó là "tính siêu hình", và thường thì bạn nên tìm kiếm ví dụ trong lịch sử vì mọi thứ trong đó đơn giản hơn.

Một tiêu chí nữa: ví dụ cần phải hấp dẫn. Tại sao vậy? Bởi vì bạn đang cố gắng huấn luyện tâm trí hoạt động theo nguyên tắc, bạn đang nỗ lực làm sáng tỏ sự trừu tượng bằng cách sử dụng tri thức của chính mình, để loại bỏ những điều không cần thiết ra khỏi tiềm thức, để huy động các nguồn lực nhận thức tinh thần và kiến thức bạn có để hiểu được nguyên tắc. Ví dụ, nó phải có ý nghĩa đối với bạn. Nó phải có ảnh hưởng. Nó phải liên quan đến cảm xúc hoặc – "có liên quan" là không đúng. Ví dụ càng tác động mạnh mẽ tới cảm xúc thì sẽ càng khai thác được nhiều chất liệu từ tiềm thức của bạn. Nên nếu đó là ví dụ mà bạn không quan tâm, có lẽ bạn sẽ không lưu trữ nhiều kiến thức về nó và tiềm thức của bạn sẽ không muốn gợi ý về nó. Nếu bạn muốn rèn khả năng tư duy theo nguyên tắc, bạn phải lựa chọn những điều có ý nghĩa đối với mình. Tiến sĩ Peikoff trong bài viết “30 năm của tôi với Ayn Rand” nói rằng: khi có người đưa ra một ý tưởng siêu hình sai lầm, Ayn Rand nhìn thấy chồng mình có vẻ rất khó chịu. Vì vậy, bà ấy không nghĩ rằng: "nếu điều đó đúng thì thuế sẽ tăng lên và thật tệ". Bạn biết đó, ví dụ cụ thể đơn giản, thu hút nhất nằm dưới sự trừu tượng. Nếu ví dụ thực sự còn trừu tượng, nó sẽ tập hợp tất cả nguồn lực nhận thức của bạn để cung cấp thông tin, làm cho nó trở nên sống động, khiến sự trừu tượng rõ ràng hơn đối với bạn.

Như vậy, một số ví dụ chúng ta phân tích hôm nay đã vi phạm khá nhiều các nguyên tắc trên. Bạn cần phải tuân theo những nguyên tắc đó để đưa ra những ví dụ hiệu quả giúp bạn thực sự có thể tư duy theo nguyên tắc. Bạn cần tiết kiệm câu chữ, bạn cần quan tâm về điều đó, bạn đừng đưa ra một ví dụ cục bộ, mà hãy nghĩ một ví dụ bao gồm phạm vi hoặc một loạt ví dụ bao gồm phạm vi trừu tượng của nguyên tắc.

Bây giờ, chúng ta còn chút thời gian để giao bài tập cho buổi sau: Hãy định nghĩa các thuật ngữ sau. Tôi chỉ cần bạn cố gắng làm thử vì tôi chưa giảng về phương pháp định nghĩa, thậm chí còn chưa nói định nghĩa là gì. Tôi đang dựa trên hiểu biết thông thường nên không cần mất nhiều thời gian cho bài tập này trừ phi bạn thích làm nó. Đừng nghĩ rằng bạn nên dành nhiều thời gian. Đây là các thuật ngữ: bảy, cửa sổ, chiến tranh, giải thưởng, phẩm giá, phân biệt chủng tộc, tôi bắt đầu từ những từ dễ hiểu rồi tăng dần độ khó. Sở dĩ các từ này được chọn vì bạn sẽ học hỏi được điều gì đó qua việc định nghĩa chúng. Nó thực sự minh họa việc các định nghĩa làm rõ và bổ sung kiến thức của bạn ra sao. Đây chính là phần cuối của buổi hai. Giờ chúng ta có một phút để đặt câu hỏi.

Hỏi (H): Thời kỳ Phục hưng, sự sụp đổ của La Mã đều không phải là những thứ cụ thể mà là trừu tượng.

HB: Chính xác!

H: Trong tác phẩm của Fineman, Fineman ở một nơi khác đã kể về các ví dụ với những nhà toán học. Ở đó, ông tạo ra một quả bóng tinh thần, biến nó thành màu xanh lá, gắn tóc vào, vậy là ông ấy có một quả bóng xanh lá cây không phải là vật thể trong thực tế mà hoàn toàn là một cấu trúc tinh thần. Đó là những ví dụ thực sự tương đối cụ thể chứ không nhất thiết cụ thể, phải không?

HB: Rất đúng. Tất cả các bạn đều nghe thấy anh ấy nói vì anh ấy có micro đúng không? Phải, bản thân thời kỳ Phục hưng và thời kỳ Tăm tối, chúng không cụ thể, không đặc trưng. Nó giống như iPhone. Bạn sẽ phải cụ thể hóa nó thông qua... Tôi đang nghĩ về những bức tranh đặc trưng mà bạn sẽ phải sắp xếp một số thứ. Galileo lăn các quả bóng xuống mặt phẳng nghiêng để tìm ra công thức “s = 1/2gt2”. Nếu bạn điền vào công thức thì bạn có một phép tính cụ thể, nhưng tôi nghĩ bạn đã đúng. Bạn thực sự không cần làm vậy. Bạn phải đạt được mức độ cụ thể và đặc trưng. Tôi sẽ hỏi Jean, người làm việc này để xem như vậy có đúng không. Bạn phải cụ thể hóa đến một mức độ để làm rõ ví dụ cho bạn. Câu còn lại mà bạn hỏi là?

H: Ông ấy đã tạo ra hình ảnh một quả bóng màu xanh lá cây gắn đầy lông, tôi tin rằng đó là một vật cụ thể được tưởng tượng ra; nó không có thật. Không hề có quả bóng xanh lá đầy lông trên thực tế.

HB: Đúng, vật cụ thể do tưởng tượng thực ra không vấn đề gì. Tôi và bạn đều tin rằng nó là một ví dụ tốt.

H: Vâng.

HB: Đó là thứ chúng ta gọi là thí nghiệm tư duy (thought experiments), đúng không? Thí nghiệm tư duy, thật ra Einstein mới là người đặt ra từ này. Tôi đã bỏ qua ý đó nên tôi sẽ kết thúc như sau: “Einstein đã nghĩ ra thuyết tương đối bằng cách tưởng tượng cảm giác cưỡi trên một chùm ánh sáng”. Đó là một thí nghiệm trong suy nghĩ với những hình ảnh cụ thể đã dẫn đến thuyết tương đối. Đó chính là sức mạnh của ví dụ tưởng tượng. Chúng không nhất thiết phải là ví dụ thực tế. Atlas Shrugged không bao giờ xảy ra. Tôi không... có lẽ bạn không biết đâu. Đó là những ví dụ cụ thể được bịa ra nhưng vẫn hiệu quả. Vần đề là nó có tác dụng làm rõ nguyên tắc hay không? Cảm ơn các bạn đã lắng nghe.

Nguồn: ReasonVN