Khoa học tạp chí và nhà khoa học Nguyễn Công Tiêu (I)

Khoa học tạp chí và nhà khoa học Nguyễn Công Tiêu (I)

Trong bài “Đi tìm tạp chí phổ biến khoa học đầu tiên của Việt Nam”, chúng tôi đã nói tới hai tờ tạp chí:

- Khoa học tạp chí, Cơ quan truyền bá các khoa học; Giám đốc: Nguyễn Công Tiễu; Hà Nội 1931-1940.

- Khoa học phổ thông, mỗi tháng xuất bản hai kỳ; Giám đốc: Lâm Văn Vãng; Sài Gòn 1934-1942 và 1950-1958.

Bài này giới thiệu tờ Khoa học Tạp chí (cũng được gọi là Tạp chí Khoa học, hay Khoa học) của Nguyễn Công Tiễu (dưới đây viết tắt là KHTC), theo thứ tự thời gian là tờ tạp chí phổ biến khoa học thứ hai ở Việt Nam.

Sơ lược về hình thức tạp chí

Khoa học tạp chí số 1 ra ngày 1/7/1931. Dưới nhan đề chữ to KHOA HỌC có ghi thêm “Tạp chí”, chữ nhỏ ở cuối dòng sau. Tiếp theo hai tiểu đề bằng tiếng Pháp và tiếng Hoa, và đề từ “Trí tri cách vật, sách Đại học”, là các dòng thông tin: “Cơ quan truyền bá các khoa học” “Mỗi tháng tạm xuất bản hai kỳ”, “Chủ nhiệm kiêm chủ bút: Nguyễn Công Tiễu, có chân trong Viện khảo cứu về Khoa học ở Đông Dương”. Sau đó là mục lục và trụ sở toà báo: “Thuỷ tiên trang, đường Ngọc Hà, cạnh vườn hoa Bách thú”, địa chỉ này chính là nhà riêng của ông chủ nhiệm. Sau cùng là giá bán lẻ, mỗi số 15 xu. Báo khổ 20x27cm, gần như khổ A4 hiện nay. Giá mua dài hạn trong suốt 10 năm là 1đ80 (một đồng 80 xu) cho 6 tháng và 3đ cho một năm. Theo Pierre Brocheux, trong cuốn Indochine, la colonisation ambiguë (viết chung với Daniel Hémery, nhưng mỗi tác giả ký tên riêng trong chương mình viết) thì báo phát hành khoảng 2000 số mỗi kỳ.

Mô hình bìa này được giữ khá lâu: từ số 25 thì buông chữ “tạm” và “Mục lục” được đổi thành “Yếu mục”, từ số 46 giữa khung Yếu mục lại thêm một hình vẽ, và sau đó hình vẽ được đưa lên giữa trang, phía trên Yếu mục. Từ số 49, bỏ hai tiểu đề tiếng Pháp và tiếng Hoa, cho tới số 195 thì tiểu đề tiếng Pháp trở lại nhưng có thay đổi: thay cho “Revue Scientifique” là “Revue de vulgarisation agricole, artisanale et scientifique” (Tạp chí phổ biến nông nghiệp, thủ công nghiệp và khoa học).