[VIDEO] Vì sao nên thành thật?

Chào buổi sáng, chào buổi trưa hay chào buổi tối, tùy vào nơi bạn đang tham dự vào bài nói chuyện với chúng tôi ngày hôm nay. Chào mừng đến với “Triết lý sống trên Trái đất”, được phát sóng trực tiếp từ Học viện Ayn Rand. Đây là chương trình thuộc chuỗi hội thảo trực tuyến hàng tuần với mục đích tìm hiểu những vấn đề lớn trong cuộc sống và khám phá ra câu trả lời cho những câu hỏi đó theo triết lý của Ayn Rand. Tôi là Ben Bayer, người dẫn dắt chương trình tuần này. Chủ đề của chương trình hôm nay là “Tại sao nên thành thật?” Buổi hội thảo này sẽ diễn ra như sau, tôi sẽ trình bày những quan điểm liên quan đến chủ đề trong khoảng 20 phút, và thời gian còn lại của chương trình sẽ dành cho phần hỏi đáp và thảo luận, ở phần này một đồng nghiệp của tôi ở Học viện Ayn Rand là Elan Journo, sẽ hỗ trợ điều phối phần Hỏi đáp, và hi vọng anh anh ấy cũng sẽ tham gia giải đáp cho một số câu hỏi trong chương trình. Tôi hi vọng sau buổi nói chuyện hôm nay các bạn sẽ nhìn nhận rõ hơn rằng những quan điểm tôi đưa ra cũng chính là câu trả lời rất rõ ràng và đầy đủ từ Ayn Rand cho câu hỏi “Tại sao cần thành thật”, đây là câu trả lời mà cá nhân tôi luôn luôn đồng tình. Và trước khi chúng ta đi đến nội dung chính của câu trả lời mà Rand đã đưa ra cho câu hỏi này, tôi muốn bắt đầu bằng việc suy nghĩ về một ví dụ thực tiễn, và một ví dụ thực tiễn khá phổ biến mà nhiều người bị thu hút, đó là một tình huống mà nhiều người bị xúi giục không thành thật. Đặt giả thiết bạn nghĩ “À, điều gì xảy ra nếu tôi tự tung hô mình trong hồ sơ việc làm bằng một vài kỹ năng mà tôi không có, chỉ để biến tôi trở thành một ứng viên tốt hơn”, ví dụ, bạn cũng có thể nghĩ, tôi sẽ bịa ra rằng tôi biết một chút về ngôn ngữ lập trình trong khi tôi không hề biết gì về chủ đề này. Câu hỏi mà tôi nghĩ nhiều người sẽ gặp phải trong tình huống này là “Tại sao tôi không nên làm vậy, tại sao lúc nào tôi cũng phải trung thực và không bịa thêm một vài kỹ năng? Ý tôi ở đây là phần lớn những gì trong hồ sơ của tôi là sự thật, có thể chẳng ai phát hiện ra điều tôi làm, điều tôi làm không làm hại đến ai”, đó chính là những gì mọi người thường tự nói với bản thân họ, và “tình huống này không phải là “Tôi đang là Bernie Madoff1 , đang lừa đảo hàng triệu đô la của hàng ngàn người”, và do đó, tôi sẽ kết thúc cuộc đời ở trong tù. Ngoài ra, với ý tưởng chúng ta nên hoàn toàn thành thật trong mọi thời điểm, nó giống như một nhiệm vụ nặng nề mà chúng ta đang mắc nợ người khác mà chẳng vì lý do cụ thể rõ ràng nào”. Theo tôi, suy nghĩ về trung thực theo cách này sẽ dẫn dắt nhiều người thực hành sự thiếu trung thực ở mức độ quy mô nhỏ, chúng ta bắt gặp điều này xảy ra khắp nơi, chúng ta nhìn thấy hành động này ở những người bán hàng khi họ nói sai hoặc gây hiểu lầm về giá trị của sản phẩm mà họ đang cố gắng bán cho bạn, đó không hẳn là một món hàng không có giá trị nhưng đó có thể không phải là món hàng mà bạn mong đợi. Bạn chắc chắn nhìn thấy điều này ở các chính trị gia khi họ có thể sẽ thực hiện đúng một vài lời hứa trong chiến dịch tranh cử, nhưng chắc chắc đừng kỳ vọng rằng họ sẽ thực hiện đúng tất cả những lời hứa, và thực tế này quá phổ biến đến mức hầu hết mọi người sẽ xem đó như một điều hoàn toàn bình thường và vẫn bỏ phiếu cho các chính trị gia đó. Vậy, điều gì sẽ xảy ra nếu có hậu quả phát sinh do cách làm không trung thực? Liệu trung thực một cách máy móc có phải là một kiểu gánh nặng thiếu thực tế và không cần thiết mà chúng ta nên nhắm mắt cho qua, hay nó thực sự đóng vai trò quan trọng và mang lại một giá trị đích thực thể hiện trong nguyên tắc đạo đức được phổ biến rộng rãi? À, tôi nghĩ, để trả lời cho câu hỏi đó thì đầu tiên chúng ta nên trả lời cho câu hỏi “trung thực là gì?”. Theo tôi mọi người có một sự mơ hồ chính đáng về câu hỏi này, làm cho họ hoài nghi về tầm quan trọng của việc trung thực một cách máy móc trong một số trường hợp, và để làm rõ cho câu hỏi “trung thực là gì?”, tôi muốn bắt đầu bằng cách lý giải một chút về việc “trung thực không phải là gì hay ít nhất không đơn giản là gì?”. Và, có một đặc điểm ở đây là trung thực không giới hạn ở việc nói sự thật, trung thực đòi hỏi chúng ta phải thể hiện một cách cụ thể hơn. Theo tôi, chỉ ra được những kỳ vọng về sự trung thực đối với chúng ta thực sự sẽ giúp chúng ta hiểu được tại sao đó không phải là một nhiệm vụ phiền phức, và để củng cố quan điểm này, để chỉ ra tại sao trung thực không chỉ đơn giản là nói lên sự thật, tôi sẽ trình bày 2 ý kiến bổ trợ trong phần này. Ý kiến thứ nhất là là nếu bạn chỉ nói một phần sự thật, đó không hoàn toàn là trung thực bởi vì đó là một dạng sự thật nửa vời, khi nói ra sẽ gây ra hiểu lầm, trình bày một sự việc đã qua chọn lọc được xem là không trung thực. Tôi nghĩ hầu hết mọi người đều nhận ra rằng người bán những chiếc xe hơi đã qua sử dụng đều nói rằng: “à, chiếc xe này đã được kiểm tra bởi những người thợ giỏi nhất”. Hầu hết mọi người sẽ nhận ra rằng khi anh ta nói vậy, người nghe sẽ nghĩ rằng, “à vậy thì nó chắc chắn an toàn”, mặc dù anh ta chẳng hề đề cập đến việc họ đã kiểm tra và họ phát hiện ra có một vài vấn đề nghiêm trọng. Giống như trường hợp của các chính trị gia, một chính trị gia chia sẻ bức ảnh của đám đông tại cuộc vận động tranh cử, cắt bỏ hoàn toàn những khu vực ghế trống, trông giống như ông ta thực sự được nhiều người yêu thích, ở đây chỉ có một phần sự thật, ông ấy đang cố gắng..., sự việc đang bị làm sai lệch, và đây chính là không trung thực. Tương tự như vậy, nếu bạn kê khai trong hồ sơ việc làm của mình, “à, tôi đã học ngôn ngữ lập trình”, mọi người nghĩ rằng bạn thực sự có kiến thức về lập trình, ngay cả khi bạn tham gia vào khóa học và có thể bạn đã không thể tốt nghiệp, hoặc bị đuổi học, cách nói một nửa sự thật vẫn bị xem là không trung thực. Vì vậy, trung thực không phải là đối diện với một vài sự thật đã được chọn lọc, đó là việc đi đến thỏa thuận với toàn bộ sự thật, giống như việc bạn nhìn thấy rừng và cây cối, toàn bộ bối cảnh, và bạn có một cái nhìn thực tế bao quát, về không gian sống hiện tại của bạn. Đó là một lý do tại sao trung thực không chỉ là nói sự thật, bởi vì lời nói của bạn hoặc bản thân bạn phải gắn kết với toàn bộ sự thật. Nhưng có một ý kiến thứ hai ở đây, đó là trung thực không chỉ thể hiện ở sự thật mà bạn nói với người khác, bởi vì theo tôi, mọi người cũng sẽ nhận ra rằng bạn có thể hoàn toàn không trung thực với bản thân mình. Vì vậy, khi nói về cách anh ta đã yêu cầu người thợ máy kiểm tra chiếc xe hơi trước đó, người bán xe hơi cũ này có thể đã tự thuyết phục chính anh ta rằng chiếc xe hơi này đã qua sử dụng nhiều năm và không ai gặp bất kỳ vấn đề gì với nó, nó sẽ ổn thôi, nó chắc chắc cực kỳ an toàn, dù cho hiển nhiên là mỗi chiếc xe hơi đều từng bị hỏng một lần. Và chính trị gia đó, khi công khai những tấm ảnh đã qua chọn lựa, ông ta có lẽ đã tự thuyết phục mình, “ồ, ta chỉ là nạn nhân của cánh nhà báo thiếu trung thực”, và vì vậy, việc điều chỉnh trong hình ảnh truyền thông của ông ta là để trả đũa đám nhà báo thiếu trung thực kia. Tương tự như vậy, khi bạn quyết định điền thêm một vài kỹ năng vào hồ sơ của mình, bạn có thể đã nói với bản thân mình, “à, tôi đã từng học nó, và dù tôi không hoàn thành khóa học, tôi có thể sẽ học lại môn học đó”, ngay cả khi lý do khiến bạn bỏ học giữa chừng là vì môn học đó quá khó với bạn. Vì vậy, theo tôi, việc không trung thực với bản thân mình có lẽ chính là nguồn gốc của sự không trung thực trong cách con người thể hiện đối với người khác. Họ tự thuyết phục chính mình tin vào điều dối trá mà họ đang nói với người khác, hoặc ít nhất họ tự thuyết phục họ rằng hành động đó là hợp lý. Và quan điểm của tôi là chúng ta cần thành thật với chính mình không chỉ vì chúng ta sẽ không lừa dối người khác, quan điểm của tôi là có những mối quan hệ khác có vai trò hết sức quan trọng nhưng lại không được chú ý đến. Đó có lẽ chính là những điều tốt và quan trọng của sự trung thực và điều không tốt về sự không trung thực, nó không chỉ thể hiện ở mối quan hệ giữa bạn với người khác, mà có lẽ là mối quan hệ giữa bạn với hiện thực, và mối quan hệ của chính cá nhân bạn với hiện thực, và có những điều khá quan trọng trong mối quan hệ đó cần phải được gìn giữ. Vì vậy, để tóm lại hai quan điểm mà tôi sử dụng để nói về việc “tại sao trung thực không đơn giản là nói lên sự thật với người khác”; tôi nghĩ, đây là một câu phát biểu tích cực hơn về khái niệm trung thực là gì: “trung thực chính là đối diện với sự thật và không làm giả sự thật”, và vì vậy, nó không chỉ liên quan đến một phần sự thật đã được sàng lọc, đó chính là đương đầu, vật lộn trong toàn bộ sự thật, điều đó có nghĩa, đối diện với sự thật theo đúng bản chất sự việc đó, và nó không chỉ liên quan đến việc nói sự thật với người khác, mà là việc dám đối diện với sự thật vì chính bản thân bạn. Tôi nghĩ, hình thành cách hiểu của chúng ta về trung thực theo cách này sẽ có ích để nhận biết những tiêu chuẩn đang bị đe dọa trên phương diện sự trung thực. Vâng, vậy tại sao chúng ta cần phải trung thực? Điều gì thực sự quan trọng khi đối diện sự thật, từ chối bịa đặt nó? Có hai câu hỏi bạn có thể suy nghĩ ở đây “Chúng ta có nhất thiết phải luôn luôn trung thực hay không?” và “Tại sao chúng ta cần phải trung thực?” Tôi nghĩ, một khi chúng ta lý giải được nguyên do,sự việc chúng ta làm sẽ trở nên đặc biệt quan trọng. Vậy thì, tại sao chúng ta lại cần làm đúng với hiện thực thay vì theo cách giả dối? Theo tôi, bạn có thể biện luận bằng một lý do cơ bản và cốt lõi đó là chúng ta cần làm đúng với thực tế nếu chúng ta muốn định hướng con đường của chúng ta theo đúng thực tế. Vậy thì, đây là một quan điểm hết sức rõ ràng đối với mọi người trong những tình huống hiển nhiên, vậy nên, hầu hết mọi người sẽ nói “nếu bạn cần, nếu bạn muốn định hướng một con đường lên núi, bạn cần phải chú ý đến “việc bạn đang đi đâu”, đến “cung đường núi”, đến “những chướng ngại vật” và bạn không nên giả vờ rằng những sự thật hiển nhiên không xuất hiện; vậy nên, bạn không nên giả vờ rằng bạn có thể đi thẳng một mạch lên núi, bạn thực sự cần phải tìm ra lối đi, bạn không nên giả vờ rằng bạn có thể nhảy cóc qua những vực sâu trong khi bạn không thể, hoặc nghĩ rằng bước đi quá gần với những vực sâu đó sẽ hoàn toàn an toàn, và rồi thực tế sẽ xảy ra không giống như vậy. Theo tôi, ai cũng nhận ra rằng bạn không nên cho rằng việc giả vờ đó sẽ mang lại tác dụng, rằng bạn có thể cầu nguyện để những chướng ngại vật trên con đường biến mất, rằng chỉ bằng ý muốn, bạn có thể làm cho chính mình mạnh mẽ hơn, đi nhanh hơn, có khả năng ứng biến theo nhiều cách khác nhau. Ai cũng hiểu rằng trong những tình huống như thế này, lời cầu nguyện không thể biến mong muốn của bạn thành sự thật, sức mạnh trong lời cầu nguyện của bạn không thể giúp bạn thoát ra khỏi thực tế mà bạn đang phải vướng mắc và xoay sở tìm ra hướng đi. Nhưng tất nhiên, quan điểm của tôi là những gì đúng trong tình huống này cũng sẽ đúng trong những tình huống khác, và cũng sẽ đúng cho mọi tình huống. Đó không chỉ là việc định hướng một lối đi lên núi, mà còn xảy ra khi bạn nói về việc định hình thị trường kinh doanh xe hơi, thị trường việc làm hay thế giới chính trị. Bạn cần phải thành thật, bạn cần phải đối diện với sự thật và từ chối làm giả sự thật nếu bạn muốn định hình con đường bạn đi trong suốt cuộc sống. Ở đây, có lẽ không phải trong tất cả trường hợp, con đường đúng đắn đều là thông qua cuộc sống, bạn vẫn còn nhiều lựa chọn tương đương khác, nhưng bất kể bạn lựa chọn cách nào, sự thật vẫn là, những lựa chọn đó không hướng theo lời cầu nguyện của bạn, và những trở ngại trên con đường bạn đi trong cuộc sống sẽ cũng không biến mất chỉ vì bạn mong đợi như vậy. Lúc này đây, bạn có thể sẽ nói tất cả những vấn đề này đều ổn, và tất cả sự việc này có thể hiểu được, nhưng liệu việc không trung thực thì có ổn hay không? Bạn có thể cho rằng một trong những thực tế mà bạn cần đối diện trong cuộc sống chính là “lừa dối người khác có thể sẽ hữu ích hoặc thậm chí là cần thiết”. Nhưng, tôi nghĩ bản thân ý tưởng đó đã là một sự tự lừa dối, bởi vì một trong những sự thật chúng ta sẽ thấy khi phân tích vấn đề ngày hôm nay, một sự thật quan trọng về những người khác là họ không phải những sinh vật vô tri, đó chính là chướng ngại vật trên con đường của bạn, họ có trí não giống như bạn vậy, họ cũng phải đương đầu với thực tế, và tôi nghĩ điều này có một sự liên quan mật thiết đến cách mà bạn đối phó với họ. Vậy thì tại sao chúng ta phải luôn luôn trung thực? Đó là một câu hỏi thực tế mà ai cũng nghĩ tới khi đề cập đến vấn đề này. Chẳng có ai đặt niềm tin vào người không bao giờ trung thực, điều này rõ ràng là hoàn toàn hợp lý, nhưng họ thực sự suy nghĩ, “à, có lẽ sẽ có một mức độ không trung thực mà chúng ta có thể chấp nhận trong cuộc đời mình”. Điều tôi muốn nói bây giờ chính là ý tưởng sẽ có một hạn mức, với giả định rằng chúng ta có thể vẽ một đường biên xung quanh cái hạn mức đó và chúng ta có thể giới hạn chính chúng ta ở trong hạn mức đó, và miễn là chúng ta không vượt quá ranh giới, chúng ta sẽ ổn. Nhưng tôi muốn nói về ý tưởng rằng có những thứ vốn dĩ không trung thực, vậy nên, chẳng thể kẻ một đường ranh giới như vậy. Thiếu trung thực là căn bệnh dễ lây lan, và dối gian là điều không thể chấp nhận được. Một khi bạn giả vờ tin rằng một phần của thực tế không giống với chính nó, bạn phải cố gắng duy trì suy nghĩ đó, dù chỉ là trên danh nghĩa. Vì vậy, ví dụ như, quay lại với phần ngôn ngữ lập trình trong hồ sơ của bạn, bạn nói bạn có thể viết lập trình bằng ngôn ngữ này, bây giờ khi bạn được yêu cầu lập trình với ngôn ngữ đó, bạn sẽ làm gì? Liệu bạn có thừa nhận rằng bạn không thể làm việc đó? Vâng, nếu làm vậy, bạn đã bị phát hiện lừa dối. Nếu bạn không thừa nhận thì làm thế nào bạn có thể hoàn thành công việc lập trình đó? Bạn có định thuê một ai đó làm công việc này thay cho bạn, vậy thì, tiền đâu ra để bạn làm như vậy, làm sao bạn có thể giải thích lý do bạn chi khoản tiền đó, điều gì xảy ra nếu chương trình đó cần phải được chỉnh lỗi, làm sao bạn có thể chỉnh sửa lỗi nếu bạn không thực sự hiểu chương trình mà bạn đang phải vận hành? Bây giờ, sẽ có sự can thiệp của người mà bạn đã thuê để làm. Bạn nói rằng bạn học cách làm việc này ở trường, nhưng bạn lại học chuyên ngành tiếng anh ở trường, vậy, bạn giải thích như thế nào về điều này? Và khi bạn gặp một người cũng học chương trình của bạn, và nói rằng họ tham dự lớp học đó nhưng họ không hề biết bạn, bạn định sẽ nói gì với họ? Bạn nên có một danh mục chương trình? Bạn có thể tiếp tục bịa đặt để che giấu những vấn đề đó nhưng giống như một lỗ hổng trên con đê, một khi bạn gia cố lỗ hổng này thì những cái lỗ khác bắt đầu bị vỡ, và bạn phải cố gắng để bịt kín chúng lại. Có thể nói đến một hình ảnh ẩn dụ khác, một hình ảnh ẩn dụ thường thấy là ý tưởng bị phát hiện trong mớ bòng bong những lời nói dối của chính bạn, tôi nghĩ đó là một hình ảnh ẩn dụ hay nhưng vẫn chưa thực sự hoàn hảo bởi vì một điều thực sự quan trọng ở đây là bạn sẽ không thường bị phát hiện khi đang nói dối, mà bạn sẽ bị bắt gặp trong thực tế, bạn sẽ bị phát hiện thông qua những sự việc xảy ra trong thực tế khi những gì xảy ra không hợp lý với bản thân sự việc, với mớ bòng bong những lời nói dối mà bạn thêu dệt nên. Và lý do bạn bị phát hiện trên thực tế là vì một lý do hết sức cơ bản, chính là sự liền mạch của sự việc trên thực tế, nó được kết nối bởi mối liên hệ giữa nguyên nhân và hệ quả. Trong thực tế, nếu bạn thay đổi một sự kiện có tác động đến những sự kiện khác, đồng nghĩa với việc làm giả rằng một vài sự việc là có thật trong khi không có sự việc đó, và rồi cần bịa ra những kết quả, và nguyên nhân của những kết quả đó. Ví dụ như, bạn biết rằng, việc học lập trình thực sự có ích đối với những gì bạn có thể làm trong cuộc đời bạn, và do đó, nếu bạn giả vờ rằng bạn học lập trình, bạn cần giải thích tại sao những kết quả đó không được chứng nhận, hoặc bạn cần phải thay đổi hoàn cảnh thực tế, nói dối rằng có sự công nhận đó. Và bạn phải liên tục thay đổi những sự việc đã bị làm giả, bởi vì tuân theo nguyên lý triết học cơ bản, hiện thực không thể tự điều chỉnh theo những điều giả dối, cầu nguyện không biến mong ước thành hiện thực. Thực tế không tuân theo lời nguyện ước của bạn, nó không quan tâm đến việc bạn mong đợi điều gì thành sự thật, thực tế vẫn như vậy bất kể bạn muốn hay không. Cầu nguyện rằng bạn đã có những kỹ năng đó không thực sự biến những kỹ năng đó hay kết quả, hay nguyên nhân liên quan thành sự thật. Và bạn có thể sẽ nói “à, nghe này, tôi biết tôi không có những kỹ năng này, tôi chỉ quan tâm đến điều những người khác nghĩ”. Nhưng quan điểm tương tự sẽ áp dụng ở đây, nghĩa là, thực tế, họ muốn mọi thứ trở thành sự thật, hoặc họ tin những việc đó là sự thật, thì vẫn không thể biến nó thành sự thật, vẫn không thể giúp bạn có những kỹ năng đó, vẫn không thể cho bạn năng lực phù phép và che giấu đi những nguyên nhân và hậu quả sai lệch. Vào lúc này đây, bạn có thể nói rằng “à tôi cũng biết điều đó, tôi biết rằng không ai có thể biến lời cầu nguyện của mình thành hiện thực, nhưng tôi không quan tâm đến việc thực sự có những kỹ năng đó, tất cả những gì tôi muốn là món tiền mà tôi kiếm được từ công việc họ thuê tôi làm”. Nhưng tôi nghĩ, câu hỏi tại thời điểm này sẽ là “số tiền mà bạn kiếm được trong tình huống này có ý nghĩa gì, trong khi trên thực tế, bạn phải phụ thuộc vào sự ngu ngốc và ảo tưởng của người khác?”. Không trung thực sẽ ràng buộc chúng ta vào sự ảo tưởng của những người khác và bằng cách đó, nó khiến cho chúng ta..., nó thậm chí sẽ biến thực tế thành kẻ thù của chúng ta. Ý tôi là, thông thường chúng ta sẽ hưởng lợi từ kiến thức của người khác, từ cách nhìn của họ, từ sự quan tâm của họ đối với sự việc. Điều đó mang lại cho chúng ta khả năng để dạy chúng ta mọi thứ, để tạo ra và chia sẻ những giá trị với chúng ta, và vậy thì, liệu thông thường chúng ta có muốn có một người sếp, họ thuê chúng ta, họ khá chú ý đến những chi tiết, và họ sẽ tìm thông tin tham khảo về bạn hết mức có thể, và kiểm tra xem liệu bạn có thực sự có những kỹ năng như bạn nói hay không, và cũng sẽ kiểm tra tình hình tài chính của công ty, để đảm bảo công ty đang hoạt động, đảm bảo bạn thực sự được nhận để thực hiện công việc ông ta giao cho bạn. Vậy thì, tại sao bạn muốn làm việc cho một người sếp không kiểm soát những chi tiết? Tại sao bạn muốn ở trong những tình huống mập mờ, dẫn đến những mối quan hệ không đâu vào đâu? Vào lúc này đây, tại thời điểm này, bạn có thể nói rằng, và tôi nghĩ điều duy nhất bạn có thể nói ở đây chính là, tất cả đều là sự thật, nhưng bạn vẫn muốn thoát khỏi nó, và sự thật là bạn có thể làm vậy. Nếu bạn chỉ thêm thắt một vài thông tin vào hồ sơ việc làm, có thể bạn không đến nỗi có cái kết giống như Bernie Madoff. Nhưng ở đây, tôi nghĩ câu hỏi là, tại sao bạn lại muốn có một cuộc sống với những may rủi giống như ông ta, ngay cả khi không có ai khác phát hiện ra điều bạn đang làm, vẫn luôn có một người biết sự thật là gì, và đó chính là bạn. Bất kỳ khi nào bạn cảm thấy bạn cần thêm thắt một chút lời nói dối vào trong sự thật, bạn sẽ tự nhắn nhủ với chính mình, bạn tự nhắn nhủ chính mình rằng bạn không thể kiểm soát sự thật. Ví dụ, khi bạn nói, “tôi không nghĩ tôi có thể tìm được việc với những kỹ năng công việc hiện tại, tôi cần làm cho hồ sơ của tôi tốt hơn kinh nghiệm thực tế”, bạn tự nhắn nhủ chính mình rằng “lừa dối người khác về việc bạn là ai và là gì thì quan trọng hơn việc dành thời gian để phát triển những kỹ năng, học hỏi những điều mới về thực tế, ngay cả trong trường hợp có thể phải thay đổi công việc vì công việc này không phù hợp với bạn. Thay vì cải thiện những kỹ năng đó, bạn dành thời gian của mình để cố gắng nói dối người khác về việc điều gì thực sự là thật, điều này chỉ là một sự khẳng định chắc chắn hơn rằng bạn không thể kiểm soát được thực tế. Tôi nghĩ, tóm gọn cho toàn bộ quan điểm này chính là ‘không trung thực ảnh hưởng tiêu cực đến lòng tự tôn của chính bạn, và nếu bạn đọc về Bernie Madoff, bạn sẽ nhận ra rằng ông ta có một cảm giác tự ti vô cùng lớn. Ông ấy nghĩ rằng toàn bộ thị trường được tạo nên theo hướng chống lại ông ta, vậy nên, ông ta không muốn học những chiến lược kinh doanh thực sự, ông ta sử dụng tiền, cố gắng che dấu những khoản lỗ trong quá khứ để tạo ra một ấn tượng rằng ông ta thực sự là người chiến thắng. Vì vậy, bạn biết đấy, khi bạn để cho vết nhơ này càng ăn sâu vào lòng tự tôn của bạn, làm cho bạn muốn tô vẽ thêm sự thật, bạn sẽ có một tâm hồn càng giống với Madoff, và bạn có thể sẽ không kết thúc cuộc đời trong tù giống như ông ấy, nhưng số tiền mà bạn kiếm được sẽ có ý nghĩa gì nếu bạn không có lòng tự tôn-điều thực sự làm nên giá trị của bạn để xứng đáng với số tiền bạn nhận được? Bạn muốn làm gì với số tiền đó nếu bạn không thực sự thoải mái với những gì bạn đang làm? Và còn nhiều điều để nói về quan điểm này và bạn có thể đặt câu hỏi cho tôi trong phần Hỏi đáp. Vâng, một điểm cuối cùng cần nói ở đây, là tất cả những quan điểm này đi với với nhau gợi ý rằng chúng ta không nói về những trọng trách đầy gánh nặng mà chúng ta đang mắc nợ người khác chỉ vì một ai đó nói vậy. Hãy nắm giữ hiện thực như một đồng minh của bạn; ngược lại sẽ biến nó trở thành kẻ thù của bạn, khi bạn luôn luôn cố gắng che giấu sự thật vì lo sợ rằng những người thông minh hơn bạn sẽ nhìn thấy điều đó, đó là nguồn cơn của những lo lắng, đó không phải là cách để sống một cuộc đời hạnh phúc với sự tự tôn trọn vẹn; vậy nên, bạn muốn sống đúng với hiện thực, bạn không muốn sống trong cảm giác sợ hãi và tội lỗi không dám nhìn thẳng vào hiện thực. Đây là tất cả những bối cảnh mà Ayn Rand đã nói khi bà ấy viết những dòng sau về phẩm cách của lòng trung thực trong một bài phát biểu đỉnh cao trong tiểu thuyết Atlas Vươn mình. Bà ấy đã nói rằng “Lòng trung thực là việc nhận diện thực tế rằng ‘Không thật’ là ‘không có thật’ và có thể không có giá trị gì, rằng tình yêu hay danh tiếng hay tiền bạc đều không có ý nghĩa nếu đạt được bằng những hành động sai trái – rằng một nỗ lực để có được một giá trị bằng cách đánh lừa tâm trí của người khác chính là hành động đẩy những nạn nhân của bạn đến một vị trí xa rời thực tế, ở đó, bạn trở thành người đảm bảo cho sự mù quáng của họ, nô lệ cho sự thiếu suy nghĩ và sự lảng tránh của họ, trong khi đó trí tuệ của họ, lý lẽ của họ, nhận thức của họ trở thành những kẻ thù mà bạn phải khiếp sợ và trốn chạy – rằng bạn không quan tâm đến việc sống như một người phụ thuộc, thậm chí là phải lệ thuộc vào sự ngu dốt của kẻ khác, hoặc như một kẻ ngốc mà những giá trị của anh ta đều bắt nguồn từ việc anh ta thành công trong vai trò ngốc nghếch – rằng trung thực không phải là một nghĩa vụ xã hội, không phải là sự hi sinh vì lợi ích của ai đó, nhưng đó là điều mà người có lòng trung thực vị kỷ sâu sắc nhất có thể thực hành: anh ta từ chối đánh đổi sự thật về sự tồn tại của bản thân anh ta để lừa dối nhận thức của người khác”. Hãy nắm những điểm này, thứ nhất, hãy làm rõ về lòng trung thực thực sự là gì, đó không chỉ là về việc nói sự thật cho những người khác, đó chính là đối diện với sự thật, từ chối làm giả nó. Chúng ta cần làm vậy nếu chúng ta muốn sống hướng đến hiện thực, và điều này có một giá trị thực hành vị kỷ tối cao. Vâng, và đó là tất cả những gì tôi muốn trình bày về nội dung này. Tôi sẽ đề cập đến một vài tài liệu để các bạn tham khảo nếu bạn muốn nghiên cứu thêm về chủ đề này. Đầu tiên là cuốn sách tôi đã đề cập đến ở những phần trước “Atlas Vươn mình”. Có khá nhiều thứ đặc sắc, không chỉ là phần được trình bày trong bài nói, cuốn sách đưa ra một sự đối lập rõ ràng giữa những tính cách trung thực và thiếu trung thực khi chúng ta đào sâu vào trong suy nghĩ của họ, đặc biệt là với những tính cách thiếu trung thực, hậu quả của sự thoái thác của họ là gì, cách họ không thể chịu đựng cuộc sống của họ. Quyển “Chủ nghĩa khách quan: Triết lý của Ayn Rand” của tác giả Leonard Peikoff có một phần khá tuyệt vời trong chương sách về đạo đức, có nói về đức tính trung thực, và tôi cũng muốn giới thiệu cuốn sách này của Tiến sĩ Tara Smith “Ayn Rand: những quy tắc đạo đức” trong đó có nguyên một chương tập trung nói về vấn đề đức tính trung thực. Tôi cũng muốn đưa ra một số thông tin nhanh cho các bạn, nếu bạn truy cập vào trang Thuật ngữ Ayn Rand (AR Lexicon) trong phần khóa học của viện Ayn Rand, tại trang web các khóa học của Học viện Ayn Rand, tìm kiếm từ khóa “Trung thực”, bạn sẽ thấy một vài trích dẫn tôi đã nói đến trong ngày hôm nay, cùng với một vài câu trích dẫn khác nữa. Và tôi cũng mời các bạn tiếp tục tham gia vào chương trình tuần sau với sự trình bày của đồng nghiệp của tôi, Aaron Smith, về một trong số các chủ đề hội thảo trực tuyến hàng tuần, với chủ đề “Liệu tôi có cần một Triết lý”, cùng khung giờ này vào thứ 4 tuần tới, 11 giờ trưa, giờ Thái Bình Dương, nghĩa là 2 giờ chiều múi giờ miền Đông. Cuối cùng, trước khi chúng ta đi đến phần Hỏi đáp, tôi muốn nhờ các bạn điều vào phiếu khảo sát, mà chúng tôi thường yêu cầu người tham dự thực hiện, chúng tôi đang cố gắng giới thiệu những tư tưởng của Ayn Rand đến nhiều người mới mà chưa từng học qua trước đây, vì vậy, chúng tôi muốn biết mức độ quan tâm và hiểu biết của bạn đối với Triết lý chủ nghĩa khách quan của Rand, vậy nên, tôi sẽ để mở ở đây. Và, cuối cùng, nếu bạn có quan tâm bất kỳ một vấn đề lớn nào khác, bạn có thể tham dự cùng với chúng tôi trong chương trình ở những buổi tiếp theo, chúng tôi rất vui được tiếp nhận câu hỏi của bạn, vì vậy, hãy gửi mail cho chúng tôi ở địa chỉ webinar@aynrand.org. Bây giờ, tôi nghĩ, đã đến lúc chúng ta đi đến phần hỏi đáp, và Elan Journo đang ở đâu đó quanh đây, hi vọng anh ấy sẽ tham gia với chúng ta trong vòng một vài giây. Elan, anh có đó không? Thực ra thì anh ấy ở phòng kế tôi.

Elan: Chào Ben, Anh nghe tôi nói chứ?

Ben: À, vâng.

Elan: Tuyệt, cảm ơn bài trình bày của anh, chúng ta nhận được một vài câu hỏi và tôi sẽ sắp xếp chúng theo thứ tự. Và, trước khi chúng ta đi vào các câu hỏi từ khán giả, với đặc quyền của người điều phối chương trình, tôi muốn đặt một câu hỏi hoặc có thể là hai câu hỏi. Vâng, từ một vài quan điểm anh đưa ra trong bài trình bày, tôi muốn hỏi về, và thực ra đây là câu hỏi được nêu lên bởi một người nào đó trên Facebook, và tôi muốn mở rộng thêm từ câu hỏi đó. Đứng ở góc độ của vấn đề “Liệu có nên trung thực không”, anh nghĩ như thế nào về việc mọi người thường nói đến, một ví dụ thường được nói đến là, anh biết đấy, trong Chiến tranh thế giới thứ 2, những người lính quốc xã đã gõ cửa từng nhà, và họ hỏi bạn, con cái của bạn đâu hoặc liệu bạn, liệu bạn có những người hàng xóm Do Thái không, hoặc bạn biết đấy, một tình huống khác không liên quan đến Chiến tranh thế giới thứ 2 là bạn thấy ai đó đến gõ cửa nhà bạn với một cây súng và hỏi, bạn có đồ giá trị gì, két an toàn ở đâu, tiền của bạn ở đâu, trang sức của bạn ở đâu, trong tình huống này một người trung thực sẽ làm gì? Có nên, dường như là bạn nên nói là những món đồ đó ở trên lầu và cho rằng đó là cách để giúp chính bạn.

Ben: Có vẻ như vậy, nhưng tôi không nghĩ điều đó thực sự đúng. Bây giờ, có một tình huống đáng để nhắc đến, trong đó, một nhà triết học được hỏi câu hỏi này, một ai đó đã đặt câu hỏi này với Immanuel Kant2 và Kant thực sự cho rằng trung thực là một nghĩa vụ, rằng thực ra, chúng ta mang nợ người khác, và theo cách gọi của ông ấy, đó là một mệnh lệnh vô điều kiện mà bạn phải nói sự thật trong mọi tình huống, và vì vậy, ông ấy nghĩ rằng bạn nên nói với những người lính quốc xã nơi bạn đang che giấu những đứa con hay hàng xóm. Có một sự đối lập lớn về cách nhìn của Kant và Ayn Rand trong vấn đề này, và nó là một lý do để quay lại với quan điểm đầu tiên mà tôi đã đề cập trong hội thảo trực tuyến về cách hiểu nguyên tắc của trung thực thực sự nghĩa là gì. Vì vậy, một vấn đề ở đây là trung thực không chỉ là bạn nói gì với người khác, thông thường đó có thể là một cách ứng dụng quan trọng của hành động trung thực, nhưng đó không hẳn là nguyên tắc, nguyên tắc chính là nhận thức được sự việc và không chấp nhận làm sai. Ở đây, giống như những nguyên tắc ứng dụng khác, trong chủ đề đạo đức hoặc khoa học, mỗi nguyên tắc đều có những ứng dụng khác nhau, tùy thuộc vào bối cảnh, vì vậy, hãy ứng dụng giống như những nguyên tắc và nếu bạn đã từng xem hội thảo trực tuyến mà Keith Lockitch3 thực hiện cách đây vài tuần về chủ đề Nguyên lý, bạn sẽ thấy ông ta mô tả những kiểu quan điểm sau một cách chi tiết hơn. Bạn biết đấy, nguyên lý của định luật hấp dẫn nói rằng các cơ thể thu hút lẫn nhau bởi một lực nhất định, nó không nói rằng mọi sự vật sẽ luôn luôn rơi xuống, bạn biết đấy, như máy bay có một lực để nhấc nó lên, đối nghịch với lực hút trái đất nên nó có thể bay trên bầu trời, đó là một tình huống đặc biệt với quy luật áp dụng không giống trường hợp thông thường, khác với cách áp dụng cho những trường hợp khác. Tương tự như vậy, khi kẻ giết người đang đứng sau cánh cửa, nguyên tắc ở đây là nắm bắt được thực tế và không bịa đặt, và nếu thực tế là có một kẻ ác đang đe dọa tài sản của bạn, bạn không có nghĩa vụ phải nói hắn nghe sự thật, bạn nhận biết sự thật cho bản thân bạn, bạn hiểu được điều cần làm trong tình huống này là nói dối hắn để bảo vệ những tài sản đó, bạn không cố gắng tìm kiếm ý nghĩa nào đó bằng cách nói cho hắn nghe một vài sự thật, ở đây bạn chẳng lừa dối ai cả mà trong tình huống này bạn phải cố gắng bảo vệ những gì thực sự thuộc về bạn, tránh khỏi những kẻ không có quyền đụng đến những tài sản đó.

Elan: Vâng, tuyệt, và tôi muốn nêu lên một câu hỏi từ Sam, đã gửi vào mục Hỏi đáp. Sam hỏi “Tính trung thực thì có liên quan gì đến sự ích kỷ?” Anh đã đề cập đến vấn đề này trong bài trình bày nhưng có vẻ như nhiều người đang bị thu hút bởi khía cạnh đối nghịch, đó là, tính ích kỷ luôn đi đôi với việc vì lợi ích của mình, bạn sẽ lừa dối người khác, và vì vậy, anh có thể giải thích thêm sự liên quan giữa 2 vấn đề này không?

Ben: Vâng, tôi sẽ đưa ra 2 ý kiến để giải đáp cho câu hỏi này. Đầu tiên là ý kiến tôi vừa nói đến trong phần cuối bài trình bày của tôi, đó là vấn đề “cách bạn đạt được một điều gì, liệu một thứ gì đó đang diễn ra có thực sự mang lại giá trị cho bạn hay không, phụ thuộc vào việc bạn giành được nó như thế nào”. Ayn Rand đã từng sử dụng phép so sánh trong một ngữ cảnh hơi khác một chút để nói rằng “cố tình mua, hay giành được một bức tranh triển lãm ở mức giá cắt cổ thì không thực sự mang lại giá trị cho bạn” và quan điểm ở đây chính là “không trung thực chính là một dạng lừa gạt như vậy”, trong một giới hạn nào đó, nó có thể hủy hoại khả năng đối mặt với thực tế của bạn, trong một chừng mực nào đó nó hủy hoại năng suất làm việc hiệu quả của chính bạn, lòng tự tôn của chính bạn. Nó phủ nhận những giá trị vật chất mà bạn có được thông qua sự không trung thực. Vì vậy, hãy suy nghĩ về một ví dụ giả định rằng bạn kiếm được tiền từ việc lừa đảo, bạn định làm gì với số tiền đó? Theo tôi, đối với một doanh nhân cần mẫn, họ cần số tiền đó bởi vì họ đang có hứng thú với hoạt động kinh doanh của họ, họ hứng thú với hoạt động kinh doanh có năng suất và họ muốn đầu tư thêm vốn vào đó. Còn nếu là một ai khác không thực sự quan tâm đến việc cải thiện hiệu quả công việc của họ mà chỉ cố che đậy vấn đề, họ không có khả năng hoặc không muốn dùng tiền của họ vào cải thiện hiệu quả hoạt động, và phần lớn số tiền sẽ được dùng để tiếp tục lừa phỉnh những người khác. Bạn có định bỏ tiền vào các hoạt động vui chơi giải trí? À, trường hợp lý tưởng nhất là chúng ta hưởng thụ các hoạt động giải trí mà chúng ta đáng được hưởng vì nó giúp chúng ta thư giãn sau khi đã làm việc thực sự hiệu quả. Theo tôi, nếu một người sử dụng tiền mà họ kiếm được bằng sự không trung thực để trải nghiệm những hoạt động giải trí, thì họ chỉ đang che đậy một sự đau khổ, họ không thể đạt được niềm vui thực sự. Và bản thân niềm vui chỉ có ý nghĩa khi đặt trong bối cảnh những vấn đề rộng hơn trong cuộc sống, và nó liên quan đến lòng tự tôn của con người.

Elan: Tôi có thể hỏi rằng, khi tôi thực sự gặp những người có quan điểm rằng, “nếu bạn chỉ cần trốn chạy, nếu đó chỉ là một vấn đề nhỏ theo kiểu chẳng ai quan tâm đến một vài trăm đô để trong ngăn kéo, hoặc chẳng ai có thể biết điều này thực ra là phi pháp”, họ bị thuyết phục, họ dường như bị thuyết phục rằng, vâng, họ có thể sống được theo cách này, đó chẳng phải là một cái gì to tát, trong khi những gì tôi nghe từ anh là có một sự trả giá thực sự, và xét về bản chất, đó dường như là một cái giá xứng đáng.

Ben: Vâng, và điều này liên quan đến một ý kiến lớn khác mà tôi muốn đề cập đến..., khi bạn hỏi về mối liên quan giữa trung thực và ích kỷ, bất kể khi nào bạn muốn nói “một việc nào đó để đạt được tư lợi hay không”, thì bạn cần có một chút hiểu biết “oh, cái-tôi nào có lợi ích này?”. Và đó không chỉ là, “liệu tôi có thích cái-tôi hay không?”, mà là “có thực sự có cái-tôi ở đó hay không?”. Người có thái độ rằng “à, tôi chỉ muốn chạy trốn khỏi nó”, người ở trong tâm thế muốn trốn chạy sẽ mở đầu bằng việc đánh lừa hiện thực, cố gắng chạy trốn bằng cách làm giả thực tại, và đó không phải là người có nhiều cái-tôi, cái-tôi đó đã bị lôi kéo theo bốn phương tám hướng; vâng, họ muốn hình thành một cái gì đó, nhưng cùng lúc, họ muốn giả vờ rằng họ đang vun đắp cho những cái khác, điều này làm phân tán cái-tôi, cái-tôi đó không cố gắng để tạo chỗ đứng cho chính nó trong thực tế, đó là cái-tôi đang cố gắng có “chân trong chân ngoài”, một bên ở trong thực tại và một bên ở ngoài thực tại. Theo tôi, quan điểm cũng được áp dụng cho hầu hết các vấn đề khác, liên quan đến giá trị của đồng tiền, giá trị của niềm vui. Nếu không có một cái-tôi gắn kết hoàn toàn để làm nên giá trị, để theo đuổi giá trị thì những điều này sẽ chẳng có giá trị với bất kỳ ai cả, và một phần của lòng trung thực đóng vai trò quan trọng ở đây chính là duy trì mối quan hệ gắn kết giữa bạn với hiện thực, và bằng cách đó giữ cho bản thân cái-tôi là một thể thống nhất.

Elan: Vậy nếu tôi, giả sử tôi đi ra đường và đi cướp ngân hàng, theo những gì anh trình bày thì anh biết tôi đã trốn chạy với mười ngàn đô la, tôi có thể trốn chạy với số tiền đó, vì vậy, tôi đã sắp đặt một chiếc ô tô sẵn sàng, tôi có đủ xăng để trốn chạy đến Mehico, và bạn biết đấy, ai mà biết được tôi có thể sống nhờ vào số tiền đó trong bao lâu. Và nếu ý anh nói là như vậy, thì ngay cả khi tôi có mười ngàn đô la trong túi và tôi có thể đi chơi bời và uống say mỗi đêm, và làm đủ thể loại hành động điên rồ, tất cả những điều đó chẳng có ý nghĩa gì với tôi, trong khi trước đó tôi đã trải qua nhiều tuần, nhiều tháng mơ mộng về việc làm thế nào tôi có thể tiêu hết số tiền đó, và rồi khi mọi việc diễn ra như dự định, anh nói rằng việc đấy chẳng có ý nghĩa gì cả.

Ben: Theo tôi, bất kỳ lúc nào xuất hiện những kiểu câu hỏi như thế này, điều quan trọng cần làm là kiểm nghiệm thực tế và ngẫm nghĩ xem “liệu điều này có thể xảy ra hay không?”, ý tôi là, thỉnh thoảng mọi người trốn chạy những sự việc, trong hầu hết các trường hợp thì họ không, họ không vì những kiểu lý do mà tôi vừa nói, bạn biết đấy, bản thân hành động không trung thực tạo ra sự sai lệch với thực tế khiến cho hành động không trung thực đó sẽ bị phát hiện ra, và ngay cả khi hành động đó không bị phát hiện, thì sự việc diễn ra cũng bào mòn chính người đó, họ sẽ lo lắng khi phải che đậy những gì họ làm, họ sẽ sống trong một trạng thái căng thẳng thần kinh, và vâng, họ có thể sẽ không bị phát hiện, nhưng họ còn lại gì khi đó, điều gì còn lại trong chính họ? Vâng, đôi khi họ sẽ bị giật mình thót tim, nhưng liệu cuộc sống con người có nên trải qua những giây phút giật gân như vậy hay không? Mỗi con người có một cái-tôi đặc biệt và đây không phải là cuộc sống của các loài vật với một vài sự kích động tức thời, cuộc sống con người là một hành trình dài, và cuộc sống con người bao gồm những giá trị quan trọng như lý lẽ, mục tiêu và lòng tự tôn, là những gì mà Ayn Rand đã nói đến.

Elan: Vâng, nghe có vẻ như là, và chỉ là, nếu tôi có thể đưa ra một quan điểm từ những gì bạn nói đến, đó thực sự là việc tập trung để hiểu quan điểm của Ayn Rand về “Tại sao phải trung thực”. Câu trả lời của bà ấy, sự hình dung rộng hơn về quan điểm của bà ấy, bà ấy có một sự định hình rõ ràng về ý nghĩa của việc xác định lợi ích của bạn với tư cách là một cá nhân cụ thể, cuộc sống của con người như thế nào là đúng, dựa vào những đặc điểm tính cách của chúng ta, những đặc trưng không bị thay đổi của con người, một phần của chúng ta, chúng ta là ai với tư cách là một con người, rằng chúng ta cần sống theo một cách sống nhất định, cần những hoạt động nhất định để sống, và nguồn gốc tính cách của chúng ta đúng cho toàn thể, vì vậy, toàn bộ quan điểm triết lý này là bạn chẳng thể bỏ qua toàn bộ sự thật về chúng ta là ai, ý nghĩa cuộc sống là gì, hậu quả về mặt tâm lý của một vài hành vi nhất định là gì, và hành động nào làm chúng ta hạnh phúc hoặc không hạnh phúc, đó là những sự thật khách quan của một kiểu quan điểm. Vì vậy, theo tôi khi nói về điều gì xảy ra với cái gã định chạy trốn với số tiền cướp được, nó thực sự liên quan đến quan điểm bạn đưa ra, về việc bạn nên trung thực vì đó là bạn trong sự gắn kết với hiện thực, bạn phải..., mối quan hệ giữa bạn với hiện thực xảy ra trước, cho dù cảnh sát có tìm ra bạn hay không, hay một ai đó có bắt gặp bạn đang nói dối hay không, ngay cả khi không có ai phát hiện bạn đang nói dối, ngay cả khi cảnh sát không bao giờ đến tìm bạn, bạn vẫn luôn luôn ý thức được rằng bạn đã gây ra một tội lỗi nghiêm trọng, và đó là toàn bộ ảnh hưởng xảy ra, và điều này đến từ một khái niệm, một dạng khái niệm triết lý về “cuộc sống con người là gì”.

Ben: Vâng, và khi bạn làm giả một cái gì đó lớn hơn, ví dụ như, bạn càng có được một mức đánh giá tốt hơn từ ngân hàng, bạn càng cảm thấy lo lắng nhiều hơn về điều đó, và vì vậy, nếu bạn chỉ làm giả những gì vặt vãnh, việc dàn xếp sẽ dễ dàng, nhưng giá trị lĩnh hội được cũng sẽ nhỏ, vậy, tại sao lại phải hành động theo cách này ngay từ đầu? Ý tôi là, nếu chúng ta là những con sóc và tất cả những gì chúng ta cần để sống là hạt dẻ, thì chúng ta có thể sẽ nói dối thêm một chút để có nhiều hạt dẻ hơn; luận cứ này thực ra không thực hiện được, chúng ta sống trong một cơ chế tồn tại tuần hoàn, tất cả những vấn đề trong cuộc sống của chúng ta là những khởi đầu nhất định, nhưng tất nhiên, nếu chúng ta là những con sóc, chúng ta không thể nói dối ngay từ đầu; vậy nên, đây không là một ví dụ hoàn toàn kỳ quặc, nhưng tôi hi vọng nó có thể minh họa cho quan điểm này.

Elan: Vâng, để tôi sẽ đặt vấn đề này theo một cách nhìn khác. Để trả lời cho câu hỏi “liệu bạn có nên nói sự thật cho cái người đang đứng ở chỗ cửa với một khẩu súng, đang tra hỏi về việc bạn để những món đồ có giá trị ở đâu hay không”, bạn nói là “Không, bạn không nên”, và tôi đồng ý với điều đó bởi vì nó hoàn toàn dễ hiểu đối với tôi, nhưng nếu nhìn điều này theo một hướng khác, nghe có vẻ như là những gì bạn nói là, trung thực nghĩa là đôi khi bạn cần phải nói dối. Đó có phải là quan điểm của bạn không? Vì vậy, hãy giải thích ý của bạn là gì ở đây, có phải bạn đang nói rằng đó có thể là lời nói dối chính đáng không?

Ben: Nghe có vẻ khá nghịch lý khi làm như vậy nhưng tôi không nghĩ là nó sai. Theo nguyên tắc của sự trung thực, điều quan trọng là bạn đối diện với sự thật và không lừa dối. Đặt vào trường hợp xã giao thông thường, trong một cuộc trao đổi hợp tác hữu nghị, quyền lợi của bạn và quyền lợi của những người có liên quan đều được đảm bảo thì bạn nên nói sự thật với họ, nhưng điều đó không có nghĩa là bạn nên tự nguyện cung cấp mọi thứ cho họ, mà là bạn không nên lừa dối họ. Nhưng tôi nghĩ trung thực cũng giống như những nguyên lý được áp dụng trong những tình huống khác, nó phải được áp dụng trong những tình huống gắn kết với tâm trí, nhưng đó không hẳn là một sự chủ quan, nó cũng không phải là một sự tương đối, giống như nguyên lý vũ trụ về luật hấp dẫn là nguyên lý khách quan và tuyệt đối, áp dụng trong những tình huống khác nhau, theo những cách khác nhau và chúng có thể đối nghịch nhau tùy thuộc vào cách áp dụng chúng, giống như, ý tôi là, lý do cơ bản tại sao bạn có khả năng tự nổi, nâng bạn lên khi bạn đang ở giữa đại dương, là vì khi trọng lực đang kéo chúng ta xuống sẽ có một lực khác đang đẩy chúng ta lên theo chiều ngược lại, và tôi nghĩ điều tương tự sẽ diễn ra trong tình huống khi bạn gặp một ai đó hoàn toàn không trung thực và tàn ác và họ muốn cướp đi giá trị của bạn, và trong tình huống đó, sự thành thật của bạn đòi hỏi để đối phó với họ bằng một hành động lừa dối tương tự, nhưng chỉ với mục đích duy nhất là bảo vệ giá trị của bạn.

Elan: Vâng, từ quan điểm này, trong bài trình bày anh đã nói về việc một nửa sự thật, và chúng được xem là thực sự không trung thực về bản chất ra sao. Tôi muốn hỏi anh, trong phạm vi cuộc tranh luận hiện tại, khi nào sẽ phát sinh tình huống mà ở đó hoàn cảnh xảy ra sự việc làm cho việc nói sai sự thật trở nên hoàn toàn hợp lý? Quan điểm của anh về khái niệm mà mọi người gọi là lời- nó-dối-vô-hại là gì? Đầu tiên, anh hiểu nó có nghĩa là gì, và anh đánh giá nó như thế nào?

Ben: Vâng, một lời-nói-dối-vô-hại là điều bạn nói với ai đó để không làm mất lòng họ. Một ai đó hỏi bạn “bạn nghĩ gì về bài báo mà tôi viết?”, và bạn không nghĩ rằng đó là một bài báo hay, nhưng bạn lại không muốn làm họ cảm thấy tệ, vậy nên, bạn sẽ nói “ồ, nó tuyệt, nó hay”. Và cùng một nguyên tắc cũng được áp dụng ở đây ngoại trừ việc nó đi theo hai hướng, rằng thực tại chính là đồng minh của chúng ta chứ không phải là kẻ thù, và nếu bạn nghĩ bạn đang ủng hộ bạn mình bằng cách giúp họ lừa dối bản thân, bằng cách giúp họ ảo tưởng về một vài sự thật nhất định, thì cũng giống như việc bạn không tự giúp chính mình khi bạn tự lừa dối bản thân, bạn cũng chẳng giúp đỡ gì họ cả. Ở đây, cách nói này không có nghĩa sẽ không có nguyên tắc ứng xử nào có thể áp dụng trong những tình huống như thế này, trong trường hợp này, bạn nghĩ bài viết của người này có những lỗi hết sức nghiêm trọng, và bạn không muốn nói với họ “đó là một bài viết thật kinh khủng, tôi ghét nó, anh hãy tránh ra đi”. Như bạn biết, sẽ có cách xử lý tình huống này khéo léo hơn, và bạn có thể, có thể trong trường hợp đó, bạn không đưa ra ý kiến và để cho họ suy nghĩ xem tại sao người này không muốn nêu ý kiến về bài viết, và họ sẽ học được từ đó khi tìm ra nguyên nhân, nhưng nếu bạn giúp họ bằng cách lừa dối, đó không phải là giúp đỡ họ, và theo tôi, thực ra là bạn cũng đang là dối chính bản thân mình về mục đích của bạn và giá trị của người bạn đó đối với bạn nếu bạn nghĩ đó là cách bạn giúp người khác.

Elan: Vâng, một suy nghĩ vừa mới chợt xuất hiện trong đầu tôi và tôi nghĩ ý tưởng này có lẽ sẽ hữu ích, đó là mọi người có xu hướng sử dụng lời-nói-dối-vô-hại khi...à, và họ đôi khi họ làm như vậy bởi vì họ, giống như tình huống của bạn, họ không muốn làm tổn thương cảm xúc của người khác, nhưng, theo tôi có một vấn đề cần được làm rõ thêm, “liệu tôi nên sử dụng lời-nói-dối-vô- hại hay không, điều mà với tôi là quan trọng”, liệu đó có là một cảm xúc hợp lý hay không, liệu đây có phải là một vấn đề bạn nên quan tâm hay không? Bởi vì, theo tôi, lời-nói-dối-vô-hại thông thường có thể xoa dịu những cảm xúc vô lý của con người, và đôi khi nó lại làm mọi thứ trở nên tệ hơn, bởi vì bạn đang cổ xúy một khuynh hướng cụ thể. Và theo tôi điều này thường xảy ra trong các gia đình. Bạn biết đấy, bạn không nói với mẹ bạn rằng người bạn đang hẹn hò không phải người Do Thái, bởi vì bà ấy có một niềm tin mù quáng rằng anh ta sẽ làm bà ấy bị tổn thương nhưng bạn không muốn thừa nhận điều đó, đó là vì bà ấy có một niềm tin mù quáng và bạn biết nếu bạn nói với bà ấy, bà ấy sẽ rất lo sợ. Trong tình huống này, liệu bà ấy lo sợ có đúng hay không, đứng ở vị trí của bà ấy, đó có phải là một bối cảnh phù hợp để bà ấy bộc lộ những cảm xúc như vậy hay không? Và điều này diễn ra tương tự đối với những vấn đề khác, không chỉ liên quan đến phân biệt chủng tộc hay kỳ thị dân tộc. Và một vấn đề khác tôi muốn liên kết, khi tôi tham gia một cuộc thảo luận và có những câu chuyện về lời-nói-dối-vô-hại diễn ra ở đó, một trong những người tham dự cuộc thảo luận đó là bác sĩ, và một ai đó đã nói, “à, vâng, bác sĩ lúc nào cũng làm như vậy”, và người bác sĩ đó đã khá giận dữ, bởi vì ông ấy nói “không, tôi không bao giờ đưa ra những lời-nói-dối-vô-hại, bởi vì đó là hành động gây hại đến bệnh nhân”. Và đây chính là người đã nhìn thấy được hậu quả xảy ra khi mang lại cho bệnh nhân những hi vọng hão huyền. Và theo tôi, đó là một tình huống khá thú vị vì rõ ràng là không có nhiều người, bạn và tôi không phải là những bác sỹ trị liệu, và chúng ta không rơi vào tình huống đó, nhưng tôi nghĩ, có kiểu suy nghĩ tách rời sự thật ra khỏi những hệ quả của nó khi bạn suy nghĩ về việc “vâng, liệu tôi có muốn bác sĩ nói cho tôi nghe rằng tôi bị ung thư, và rồi tôi có thể làm gì, hay liệu tôi muốn ông ấy làm tôi cảm thấy ổn về tình trạng của tôi?” Và rồi bạn thực sự có thể nói “à, không, sự việc đó thực sự nghiêm trọng, và nó là vấn đề của cuộc đời tôi, và tôi không thể đặt niềm tin vào người bác sĩ đó nếu ông ấy lừa dối tôi”, và vì thế, mối quan hệ và lòng tin dần dần bị hủy hoại từ đây.

Ben: Theo tôi, vẫn có những trường hợp đặc biệt, những sự kiện đặc biệt trong những tình huống y khoa, trong đó, một bệnh nhân phải đón nhận một thông tin xấu ở một thời điểm quan trọng khi họ đang trong quá trình chữa trị, và sẽ có những ảnh hưởng về mặt tâm lý đối với họ khi đón nhận thông tin này, vâng, đó có lẽ là một ý tốt khi không chia sẻ với họ những thông tin như vậy ở thời điểm nhạy cảm, nhưng điều đó không có nghĩa bạn nói dối họ khi nhìn nhận dưới góc độ các lý do bạn đưa ra, đặc biệt là vào thời điểm bệnh nhân đang cần tập trung hoàn toàn tâm trí vào việc điều trị và phục hồi.

Elan: Vâng và tôi chỉ muốn nói rằng, theo ý kiến của tôi, quan điểm này không được chú ý đến và tôi nghĩ, Ayn Rand đã cứng rắn với quan điểm rằng những lời-nói-dối-vô-hại thực sự hủy hoại mối quan hệ giữa con người, đặc biệt, một nguyên nhân chính là, nếu bạn đang trong một mối quan hệ tình cảm với một người hoặc nếu bạn bè họ, hoặc bất kể mối quan hệ giữa bạn và họ là gì, nếu bạn phát hiện ra rằng họ đã nói với bạn những lời-nói-dối-vô-hại, chỉ cần tư duy theo hướng “suy nghĩ của họ về bạn là gì, và họ nghĩ gì, họ nghĩ sự việc nào bạn có thể chấp nhận hoặc không”. Và điều này quay lại phần trình bày của bạn, khi bạn nói lý do cốt yếu của một vài lời nói dối là bạn không thể đối mặt sự thật, với dạng hành vi này, và nó khác với, nếu động lực để con người đưa ra lời- nói-dối-vô-hại đôi khi chỉ để làm giảm áp lực xã hội và tránh những xích mích giống như ví dụ mà bạn đưa ra về một ai đó viết một bài báo mà bạn nghĩ là không hay chút nào, trên thực tế, khi bị phát hiện hoặc thậm chí nếu có một lời đề nghị rằng nên nói một lời-nói-dối-vô-hại, thì lời-nói- dối-vô-hại đó thực sự làm hại đến mối quan hệ bởi vì đó không còn là một sự trao đổi thẳng thắn và thành thật về “đây là điều tôi đánh giá cao, đây là suy nghĩ của tôi về bạn, đây là cách thể hiện của vị trí của chúng ta đối với đối phương”, theo tôi, tôi nghĩ nó thường có vẻ kẻ cả và chiếu cố để nhận ra rằng một ai đó nói với bạn một lời-nói-dối-vô-hại chỉ bởi vì bạn không thể đón nhận sự thật.

Elan: Vâng và tôi chỉ muốn nói rằng, theo ý kiến của tôi, quan điểm này không được chú ý đến và tôi nghĩ, Ayn Rand đã cứng rắn với quan điểm rằng những lời-nói-dối-vô-hại thực sự hủy hoại mối quan hệ giữa con người, đặc biệt, một nguyên nhân chính là, nếu bạn đang trong một mối quan hệ tình cảm với một người hoặc nếu bạn bè họ, hoặc bất kể mối quan hệ giữa bạn và họ là gì, nếu bạn phát hiện ra rằng họ đã nói với bạn những lời-nói-dối-vô-hại, chỉ cần tư duy theo hướng “suy nghĩ của họ về bạn là gì, và họ nghĩ gì, họ nghĩ sự việc nào bạn có thể chấp nhận hoặc không”. Và điều này quay lại phần trình bày của bạn, khi bạn nói lý do cốt yếu của một vài lời nói dối là bạn không thể đối mặt sự thật, với dạng hành vi này, và nó khác với, nếu động lực để con người đưa ra lời- nói-dối-vô-hại đôi khi chỉ để làm giảm áp lực xã hội và tránh những xích mích giống như ví dụ mà bạn đưa ra về một ai đó viết một bài báo mà bạn nghĩ là không hay chút nào, trên thực tế, khi bị phát hiện hoặc thậm chí nếu có một lời đề nghị rằng nên nói một lời-nói-dối-vô-hại, thì lời-nói- dối-vô-hại đó thực sự làm hại đến mối quan hệ bởi vì đó không còn là một sự trao đổi thẳng thắn và thành thật về “đây là điều tôi đánh giá cao, đây là suy nghĩ của tôi về bạn, đây là cách thể hiện của vị trí của chúng ta đối với đối phương”, theo tôi, tôi nghĩ nó thường có vẻ kẻ cả và chiếu cố để nhận ra rằng một ai đó nói với bạn một lời-nói-dối-vô-hại chỉ bởi vì bạn không thể đón nhận sự thật.

Elan: Vâng, chúng ta sắp hết thời gian rồi và có một câu hỏi từ Steve, đánh trúng vấn đề chúng ta đang thảo luận, và có lẽ anh có thể sử dụng câu hỏi này như một phần kết cho những điểm khác biệt: sẽ có tuyên bố một-nửa-sự-thật, lời-nói-dối-vô-hại, một vài dạng quan điểm chưa hoàn chỉnh về sự thật, và câu hỏi của cậu ta là, oh, “thẳng thừng, kiểu như quá khắt khe, theo kiểu một nhận xét tiêu cực, hoặc đại loại vậy”. Vâng, câu hỏi của Steve là “anh có thể phân biệt giữa thành thật và quá thẳng thừng không?”. Và theo tôi, đây có thể là một phần chốt lại cho cuộc thảo luận này. Ben: Mặc dù tôi có thể phân biệt hai khái niệm này nhưng tôi sẽ nói trước với bạn rằng đôi khi trong thực tế việc phân biệt hai khái niệm này là không dễ dàng, vì đối diện với sự thật khá khó khăn, và cũng chẳng dễ gì để đoán biết một ai đó chuẩn bị làm gì và đâu là cách đúng đắn để sắp xếp sự thật và tạo ra ảnh hưởng tốt nhất đến họ, nhưng có một điểm khác là, tôi nghĩ, nếu bạn thành thật với chính mình khi cố gắng nghĩ về việc làm thế nào tôi có thể nói cho ai đó nghe về một sự việc nào đó, nếu bạn thành thật với bản chất giá trị thực sự của mối quan hệ, nó sẽ dẫn dắt bạn đến sự thấu hiểu. Liệu tôi sẽ nói với họ điều này bởi vì tôi nghĩ họ thực sự cần biết nó, hay tôi sẽ nói với họ bởi vì tôi thích làm họ phát điên lên và đổ mồ hôi, hay tôi muốn khoe khoang về khả năng nắm bắt vấn đề và khả năng hiểu họ của tôi, hoặc một vài thứ tương tự vậy? Và ý tôi là, có một cái gì đó, là sự khác biệt; bạn có một động lực nào đó để làm như vậy, vậy thì, bạn có thể có được một động lực tốt nhất nhưng vẫn thất bại, điều đó khó, nhưng đó hoàn toàn là một sự vấn đề khác và tôi nghĩ, qua thời gian bạn có thể làm tốt hơn.

Elan: Vâng, giả sử tôi đứng ở vai trò làm cha mẹ, và tôi có hai đứa con, tôi đưa ra một quan điểm về điều này bởi vì nó xảy ra với những đứa trẻ, nó xảy ra ở nơi làm việc, thực sự xảy ra ở mọi nơi. Tôi suy nghĩ về nó như thể có một sự phân biệt giữa những nguyên tắc đạo đức mà trong trường hợp này là tính trung thực, vì vậy, làm đúng sự thật, không làm giả nó như bạn đã nói ở trên, theo tôi, đó chính là yếu tố quyết định mọi thứ, nó áp dụng cho mọi hoàn cảnh để hiểu bối cảnh và các yếu tố, và phân biệt với điều đó là vấn đề giao tiếp, và giao tiếp là một kỹ năng và nó áp dụng... và bạn thực hiện việc giao tiếp theo những cách khác nhau, trong những ngữ cảnh khác nhau, với những con người khác nhau, vì những mục đích khác nhau. Vì vậy, nếu tôi nói chuyện với con của tôi, và tôi cần nói với chúng một điều gì đó mà chúng không thích, tôi cần giúp chúng điều chỉnh cách ứng xử của chúng, tôi sẽ thực hiện nó theo cái cách mà tôi nghĩ sẽ mang lại kết quả tốt nhất. Tất cả những gì cần nhận ra là một nguyên lý rộng hơn, đó là, tôi đang thành thật với chúng, tôi đang nói với chúng về những vấn đề quan trọng. Nếu tôi nói với chúng những sự việc đó theo một cách quá gay gắt hay gay gắt một cách không cần thiết, chúng sẽ khó có thể tiếp thu hơn. Vâng, và có một vấn đề về mức độ tiếp thu của người nghe mà bạn đã nói đến. Vâng, tôi nghĩ về từng vấn đề như cách ứng xử thẳng thừng và khéo léo, chúng chịu sự ảnh hưởng..., với tôi, tôi nghĩ về chúng như một đối tác quan trọng trong giao tiếp, và có cả cách giao tiếp tốt lẫn tệ, và cũng có những lựa chọn, một số người thích thẳng thắn hơn (tôi nghĩ đó là một điều tốt), một vài người lại nói vòng vo, nhưng đó là những điều bạn có thể đổi với nhau, và có sự lựa chọn và có ngữ cảnh quy định cách thức giao tiếp tốt nhất cho kiểu thông tin nào đó. Tuy nhiên, nó không thể thay thế, và một quan điểm rộng hơn là nguyên tắc, nguyên tắc đạo đức được ứng dụng rộng rãi. “Bạn nên thành thật mọi lúc, mọi nơi?”, điều này giống như ý kiến bạn đã từng giải thích đó Ben, nó phụ thuộc vào ngữ cảnh và sự việc có liên quan4

Ben: Và một điều tôi muốn thêm vào là tùy thuộc vào bối cảnh mà cách gọi chính xác có thể là nói thẳng thừng, vâng, đặc biệt là, nếu bạn đang giao tiếp với một người xứng đáng với cách đối xử đó, một người xấu nào đó và bạn biết có lẽ chẳng có hi vọng gì là bạn có thể giúp họ hiểu sự thật về vấn đề, nhưng vẫn có những người nghe khác đang quan sát bạn, họ đang xem xét mức độ nghiêm túc trong xử lý vấn đề của bạn, và trong trường hợp đó, bạn biết đấy, bạn không nên im lặng, đừng phê bình một cách dè dặt.

Elan: Tuyệt, và tôi nghĩ đã đến lúc tổng kết lại chương trình hôm nay và anh có thể cho chúng tôi thêm thông tin về chương trình tuần sau.

Ben: Vâng, như tôi đã nói, tuần tới sẽ là phần trình bày của Aaron Smith với chủ đề “Liệu tôi có cần một triết lý?” Tôi đoán rằng phần thảo luận mà chúng ta thực hiện tuần này có lẽ là phần minh họa cho câu trả lời sắp tới của anh ta, bởi vì trong những câu hỏi thường ngày về việc “liệu tôi có nên nói dối hay không, khi nào và tại sao”, có nhiều vấn đề triết lý cần quan tâm, dẫn dắt để quay về bản chất mối quan hệ của bạn với hiện thực, và tôi nghĩ sẽ có nhiều vấn đề hơn nữa để thảo luận. Vì vậy, tôi hi vọng sẽ có thêm nhiều người tham gia cùng chúng tôi vào tuần tới. Và, cảm ơn rất nhiều Elan, và cảm ơn mọi người đã tham dự. Tôi hi vọng buổi trình bày hôm nay đã mang đến cho bạn một vài quan điểm để suy ngẫm về sự thành thật cũng như suy nghĩ rộng thêm về nguyên tắc đạo đức trong mối quan hệ của nó với sự vị kỷ. Cảm ơn nhiều và hẹn gặp lại lần sau.

Nguồn: ReasonVN