[VIDEO] Chủ nghĩa bộ lạc và Gia đình

[VIDEO] Chủ nghĩa bộ lạc và Gia đình

Tara Smith: Đầu tiên, mỗi chúng ta sẽ bàn luận một tí chủ nghĩa bộ lạc và các mối quan hệ gia đình, rồi dành nhiều thời gian cho phần câu hỏi. Trước hết, cho tôi tham khảo chút xíu trải nghiệm của các bạn. Bao nhiêu bạn ở đây đã nghe người trong gia đình mình nói câu: “Một giọt máu đào hơn ao nước lã”, hoặc những điều đại ý là vậy? Để xem, cũng khá nhiều nhỉ. Sao cơ? Vâng. Thế còn bao nhiêu bạn đã gặp thái độ từ những người thân trong gia đình, như kiểu là: “Con họ Heath nhé, hoặc con là người nhà Calabrese nhé. Con sẽ ổn thôi.” Hoặc bạn biết đấy, ít nhất thì cũng ngầm hiểu được cái ý “cách làm của chúng ta là cách đúng đắn vì chúng ta là gia tộc...” rồi gắn cái họ nào đó vô. Bao nhiêu bạn đã có trải nghiệm này trong gia đình mình? Được rồi. Chính tôi đây cũng gặp vụ này rất nhiều từ gia đình mình.

Sáng nay, trong một ngữ cảnh khác, anh Onkar có nhắc tới khái niệm “mặc cảm tội lỗi”. Có ai biết “mặc cảm tội lỗi” theo nghĩa “mặc cảm tội lỗi gia đình” không? Ôi trời, khái niệm này chắc phổ biến nhất rồi. Sáng nay, tôi cũng đã nhận ra rằng, rất nhiều người trong chúng ta vẫn có khuynh hướng chủ nghĩa bộ lạc về một số vấn đề, và tôi ghét phải nói điều này nhưng gia đình đã làm khuynh hướng này phát triển trong tôi. Dù sao, tôi cũng đang cố cải thiện vụ này nhưng cần nỗ lực nhiều. Tôi muốn bàn luận về một vài điểm: tại sao việc ‘gia đình cố tạo áp lực kìm kẹp khủng khiếp lên nhiều người trong chúng ta’ lại được xem là một điều tự nhiên; tại sao một người trưởng thành khách quan khó tìm ra chính xác cách để cư xử với gia đình và để bày tỏ cách làm thế nào để cư xử với gia đình.

À,tôi cho rằng cũng dễ hiểu về việc gia đình lại có thể tạo ra áp lực kìm kẹp khủng khiếp lên tâm trí nhiều người chúng ta. Ấn tượng ban đầu quan trọng mà, đúng không? Khi còn nhỏ, đây là những ấn tượng đầu tiên nhất bạn có được trong cuộc sống - ngay lúc bạn chịu những ảnh hưởng đầu tiên, ý thức về thế giới, cảm nhận về thực tại và về bản thân. Đây là tương quan xã hội đầu tiên bạn đối diện, mà đâu phải chỉ là tương quan xã hội, đúng không? Họ là những người nâng đỡ cho bạn và bạn cần có họ. Tôi cho rằng điều này càng khiến cho bạn khó khăn hơn trong việc giữ khoảng cách và giữ được một góc nhìn khách quan. Thậm chí những nhân vật này: bố mẹ bạn - à, tôi hoàn toàn hiểu rằng chúng ta lớn lên trong những hoàn cảnh không giống nhau, những hệ gia đình khác nhau- nhưng không giống những người khác, bố mẹ chúng ta có “danh hiệu” riêng. Họ là “Bố” và “Mẹ”. Thậm chí, ngay cả anh chị em mình thì bạn cũng sớm nhận thấy “à, có một người dì cũng tên Maria giống chị gái của mình, hoặc trong lớp có một cậu bạn tên Roger, giống anh họ Roger của mình nè. Nhưng chẳng ai tên “Bố” hay “Mẹ” cả.”. Thế nên chẳng có gì ngạc nhiên khi những gì họ nói hoặc làm đều rất quyền lực trong tâm trí chúng ta. Những điều “Bố, Mẹ” thể hiện, đặc biệt từ gia đình ruột thịt, trong những năm đầu đời của chúng ta, dù ngấm ngầm hay hiển hiện, đều quan trọng như nhau. Cho nên, tôi cho rằng cũng tự nhiên thôi khi chúng ta thấm nhuần ý tưởng rằng cách của gia đình mình chính là cách đúng đắn để thực hiện mọi việc. Và khi họ bảo rằng con nên làm điều này, con có bổn phận làm việc kia, bạn xem như đó là một sự thật hiển nhiên. Tệ hơn là chẳng ai trong gia đình thắc mắc dù chỉ vài điều trong số đó.

Vậy thì, để nói một tí về lí do tại sao tôi cho rằng dù là một người đã trưởng thành, đôi khi khá là phức tạp để tìm ra cách đánh giá các thành viên trong gia đình và đối xử với họ. Những mong đợi từ gia đình thường không thành lời. Có rất rất nhiều điều trong gia đình bị để bỏ ngỏ: những ấm ức, oán giận cách đây cả chục năm...Rất nhiều gia đình không thích nói rõ ràng mọi chuyện một cách ra ngô ra khoai và một số thứ có thể đeo bám và gây ảnh hưởng lên những mối quan hệ trong tương lai. Tôi muốn lặp lại rằng, những tương quan, đánh giá không lành mạnh từ những thành viên trong gia đình có thể trở nên tồi tệ hơn khi tất cả mọi người còn lại trong gia đình đều đồng tình và bạn sẽ trở nên đặc biệt kì cục nếu có mỗi mình bạn nghi ngờ điều gì đó. Thường thì truyền thống gia đình lại xuất phát từ những người mà bản thân họ cũng không có nền tảng lí trí gì cho cam, đúng không? Tôi muốn nói là nhiều người còn có những niềm tin triết lí sai trái, một số người có vấn đề về lòng tự tôn, hoặc vấn đề về cảm giác an toàn. Tất cả gom chung một chỗ với nhau. Rồi thì xã hội lại củng cố cho quan điểm gia đình là tất cả.

Thậm chí hồi tuần rồi, trong tàn dư của cuộc thảm sát kinh hoàng ở Pittsburgh, một số học giả uyên thâm còn nói “nhưng chúng ta vẫn là một gia đình”. Này nhé, tôi đồng ý một số điều họ muốn truyền đạt rằng “gia đình là quan trọng” thì cũng đúng, cũng chính đáng. Đúng không? Mùa lễ hội sắp đến, lễ Tạ Ơn, Giáng Sinh...Ai cũng nghỉ lễ, đặc biệt là những ngày lễ lớn cùng với gia đình. Đúng không? Dù cho cái giá đắt đỏ, nhiều khó khăn, đi lại xa xôi...đúng không? “Ủa, bạn không nghỉ lễ cùng gia đình à? Giáng Sinh mà. Bạn bị gì rồi.” Dù không nói ra thì người ta cũng nghĩ vậy. Vậy nên, có vẻ như gia đình giữ một vị trí đặc biệt. Nếu không thì, cũng là một yếu tố phức tạp. Đôi khi bạn thật sự cũng nợ gia đình một số thứ chứ. Thông điệp ở đây không phải là “Ồ, biết sao không, người lớn xíu đi. Theo chủ nghĩa Khách quan hả? Gia đình chả quan tâm đâu”. Tôi thừa nhận có rất nhiều điều tốt đẹp đến từ gia đình và từ các thành viên trong gia đình. Hoàn toàn có thể, từ lập trường vị kỉ chứ không phải vị tha, bạn vẫn mắc nợ những người trong gia đình, thậm chí là nợ những phiền toái thỉnh thoảng bạn gây ra cho họ, đúng không? Một sự phiền toái thì không có nghĩa là một sự hi sinh- hai khái niệm này không giống nhau. Có thể bạn trân trọng một số người trong cuộc sống, trong gia đình bạn. Bạn có thể đã đạt được nhiều ích lợi theo các cách khác nhau. Vâng, nhưng thường thì nó cũng phức tạp trong trường hợp “à, con đâu có đòi hỏi mấy lợi ích đó lúc con 2 tuổi hay hồi 7 tuổi đâu”.

Dù sao đi nữa, bạn cũng đã hưởng nhiều lợi ích theo nhiều cách khác nhau; bạn cũng có thể thích thú những phẩm chất nào đó của những người trong nhà mình; có điều gì đó thật quen thuộc dễ chịu của việc có chung những trải nghiệm, những kì nghỉ mát cùng nhau, đại khái vậy. Đó có thể là nền tảng cho những mối quan hệ tích cực với một người anh chị em sau cỡ vài chục năm gì đó.

Thôi thì, để tôi nói thêm một chút về việc “cư xử với những người trong gia đình như thế nào là một việc làm hợp lí”. Nói chung là, phải xét họ như những cá nhân trưởng thành và có trách nhiệm. Bạn biết đấy, như người lớn, những cá nhân độc lập. Cho nên, hãy sẵn sàng nhận xét rằng: người anh này của mình thật tuyệt, em gái thì chẳng có tí gì là gợi cảm. Chỉ thế thôi, được chứ? Bác Joe thì mình luôn thấy hơi đạo đức giả trong khi chú Billy thì thật sinh động, chơi với chú thì tuyệt vời luôn và mình sẵn sàng làm việc vặt giúp chú. Mình sẵn lòng ghé bệnh viện thăm chú, ví dụ vậy. Tóm lại, hãy đánh giá họ như những cá nhân riêng lẻ. Hãy nhận ra rằng hai tiếng “gia đình” khi được viện dẫn ra, không trở thành một chiếc vé “thoát trách nhiệm” cho bất kì ai. Một giọt máu đào cũng không hơn một ao lí lẽ được, đúng chứ? Thế nên, hãy đánh giá họ theo cá nhân nhưng công bằng, được không? Phẩm hạnh của sự công bằng. Hãy đánh giá họ một cách khách quan. Đặt vào một ngữ cảnh cụ thể để đánh giá. Tôi có hơi cá nhân một xíu, nhưng ý tôi là bạn nên đánh giá mọi người trong một ngữ cảnh cụ thể. Bạn đã từng nghe rồi đó, hãy suy nghĩ có lí trí. Trong trường hợp này, hãy tự đặt câu hỏi về động cơ của bạn: Tại sao tôi lại làm việc này? Tại sao tôi lại muốn như vậy? Có phải chỉ vì tôi muốn nhượng bộ trước yêu cầu của mẹ mình không? Có phải chỉ là do cảm giác tội lỗi? Hay xuất phát từ suy nghĩ: “không, thật sự là có một giá trị chính đáng ở đây.” Cho nên, tôi tin rằng phải đặt nhiều câu hỏi tự vấn nhằm tìm ra những cách thức hợp lí để cư xử với gia đình...Tạm thời là vậy.

Yaron Brook: Những điều cô chia sẻ thật tuyệt. Tôi hoàn toàn đồng ý với cô Tara đây, nên tôi muốn đi sâu thêm ở một vài điểm. Chính vì cảm giác tội lỗi khiến việc đánh giá và nhận xét càng thêm khó khăn. Bạn cần ý thức rõ điều này, cũng như sự thật là bạn còn trẻ, còn thiếu kinh nghiệm phần nào cũng là lí do. Rồi cũng khó để khách quan về những mối quan hệ gắn bó như vậy - họ là một phần trong cuộc sống của đa số chúng ta, trong suốt 18 năm ròng rã, đúng không? Trong từng ấy thời gian. Rồi đa số các bậc cha mẹ, cụ thể là những ai theo Thiên Chúa Giáo hay là người gốc Do Thái thì còn hay gán cho con cái kiểu cảm giác tội lỗi “tốt”, một cảm xúc càng khó xử lí. Bạn có cảm giác tội lỗi tốt đẹp, tội lỗi từ phía gia đình thì luôn là cảm giác tốt đẹp ư? Làm gì có cái gì gọi là cảm giác tội lỗi tốt đẹp? Chỉ có khái niệm tội lỗi “đáng” và “không đáng1 ”. Trường hợp này, rõ ràng là loại tội lỗi “không đáng”. Vì bạn chỉ là một đứa trẻ thôi, đúng chứ? Làm sao bạn có thể chịu đựng nổi những cảm giác đó.

Thế là bạn nổi loạn - đa số chúng ta hồi tuổi mới lớn đều nổi loạn, có khi theo cách hợp lí và có khi vô lí. Bản thân tôi hồi đó rõ ràng đã nổi loạn theo cách vô lí. Vì lúc đó tôi không có được cái cơ sở mà 5,7 năm sau tôi mới có. Cho nên mọi việc sẽ diễn ra theo hướng: họ thì không biết chuyện gì xảy ra và bạn thì loay hoay- Họ chẳng giúp được gì trong khi bạn thì “chắc phải có vài điều tốt đẹp ở đó, chắc có một số điều hay ho ở kia”. Thế là bạn hoặc trở nên khúm núm phụ thuộc hoặc nổi loạn chỉ vì thích nổi loạn. Phải nói lại là thử thách này thật chẳng dễ dàng gì, đặc biệt là đối với gia đình, vì tất cả những lí do đã đề cập ở trên. Và cũng vì nếu là một gia đình tốt, họ đã cho bạn nhiều thứ, đúng không? Quan trọng là họ đã cho bạn cuộc sống này, đúng không? Họ còn nuôi dưỡng bạn trong suốt 18 năm. Thì đúng là họ chọn lựa như vậy, nhưng dù sao họ cũng đã nuôi dưỡng bạn 18 năm trời. Cho nên, về mặt này, họ đã trao cho bạn rất nhiều thứ.

Để có thể rõ ràng về mọi thứ và khách quan nhận xét bố mẹ thì rất khó. Và đó cũng là một phần lí do tại sao nhiều năm sau khi nhìn lại và chúng ta vẫn cảm thấy khó khăn khi tháo gỡ mọi thứ...đại khái vậy đó. Nhưng có một điều bạn cần phải nắm rõ: đây là cuộc sống của bạn, không phải của họ. Tôi biết nó khá cơ bản và nếu có đọc tiểu thuyết “Suối Nguồn”, bạn sẽ thấy ý tưởng này xuyên suốt tác phẩm: quan trọng là bạn, không phải họ. Bạn cần phải phát triển sự độc lập trong suy nghĩ/tư duy và trong cuộc sống. Bạn không nghiễm nhiên nợ bố mẹ bất cứ điều gì. Bạn nợ họ sự công bằng. Nếu họ tốt với bạn, bạn nợ họ. Bạn nợ họ như cách bạn sẽ đối với bất cứ người nào tốt. Bạn nợ họ sự công bằng ấy. Bạn không nghiễm nhiên nợ họ sự phục tùng, hay tình yêu thương. Bạn không nghiễm nhiên nợ họ bất cứ điều gì hết. Cảm giác mang nợ này phải dựa trên sự đánh giá của bạn hôm nay về cách họ đã đối với bạn trong suốt quá trình bạn trưởng thành, cũng như những giá trị mà họ đã đóng góp cho cuộc sống của bạn hiện tại, ngay thời điểm bạn đang sống đây.

Tôi có một cuộc phỏng vấn với nhà tâm lý học tiến hoá Gad Saad - chắc nhiều bạn cũng biết tới ông ấy rồi. Lúc đang trực tuyến thì ông có nói một điều đại khái là: ai cũng sẽ nhảy xuống sông để cứu con cái của mình, một giọt máu đào...đúng không? Và chúng ta đã được lập trình một cách tiến hoá để thương yêu con cái và để nhảy xuống sông cứu chúng - và chúng thì được lập trình để yêu thương cha mẹ. Chúng ta buộc phải làm vậy, không có sự lựa chọn. Khoan đã, thật vậy ư? Còn những bậc phụ huynh không sẵn sàng nhảy xuống sông cứu con mình, mà còn ngược đãi chúng thì sao? Còn trường hợp đứa con mà bạn không thương thì sao? Người cha, mẹ mà bạn không thương được thì sao? Chẳng có gì tự động xảy ra ở đây hết. Cũng có, nhưng có vẻ như vì suốt 18 năm trời chúng ta sống trong môi trường riêng biệt này. Chúng ta phải đối diện với họ và nghe họ nói rằng họ yêu thương chúng ta nhiều bao nhiêu và rằng chúng ta được mong đợi là phải đáp lại tình yêu thương này. Thật khó khăn để có thể tự chủ, suy nghĩ độc lập trong mối quan hệ đặc biệt này.

Và có thể, nói về các mối quan hệ thì đây là mối quan hệ khó khăn nhất vì trong từng ấy thời gian cộng thêm yếu tố văn hoá, như Tara đã nói: cả một nền văn hoá củng cố cho quan điểm đó, rồi các nhà sinh vật học tiến hoá giờ đây cũng bảo chúng ta rằng nó tồn tại trong gien chúng ta rồi, đúng không? Cho tới những vị theo trường phái tâm linh bảo thủ cho rằng xã hội mới là một chỉnh thể 2 . Có phải những người Mỹ theo phe bảo thủ đã liên tục nói rằng xã hội mới là một chỉnh thể, không phải cá nhân? Dù là ngài Santorum hay ông Jeff Sessions đều luôn khẳng định gia đình mới chính là một chỉnh thể xã hội quan trọng, và điều họ nói liên tục được củng cố. Tại sao vậy? Sao lại là gia đình, mà không phải là bản thân bạn? Nhớ lại buổi nói chuyện của Greg, tôi không có dự nhưng tôi có biết là Greg đã đặt câu hỏi “vậy chỉnh thể là gì”, đúng không? Khó nhỉ.

Tôi cho rằng gia đình là một trong những mối quan hệ khó nhằn nhất trong các mối quan hệ của con người, có thể xem là mối quan hệ khó khăn nhất trong việc xác định được vị trí của bạn cũng như trong việc thiết lập nên sự độc lập cá nhân mà không phải nổi loạn chỉ để nổi loạn, vốn là một phần khác của mối quan hệ này. Vậy, bạn biết đó, bạn phải là chính mình. Bạn phải nghĩ cho mình và càng khách quan càng tốt khi đánh giá mối quan hệ với bố mẹ, anh chị em. Và tôi biết rất nhiều người vẫn còn nhìn nhận việc nghỉ lễ bên gia đình là bổn phận. Thật sự rất khó, đặc biệt khi bạn sống gần với họ. Nếu bạn không nghỉ lễ với họ thì giống như là một sứt mẻ khủng khiếp, đúng không? Một lời khuyên nhỏ nhé: hãy dọn đi chỗ khác sống, xa một chút. Việc sống xa gia đình sẽ khiến việc này trở nên dễ dàng hơn nhiều. Từ kinh nghiệm cá nhân, tôi có thể nói là giữ thái độ khách quan sẽ dễ hơn rất nhiều vì bạn không gắn liền với họ trong cuộc sống hằng ngày nữa. Nhưng đúng thật đây là một thách thức vì gia đình là “bộ lạc” đầu tiên và đa số các bậc cha mẹ muốn giữ gia đình mình theo hình thức bộ lạc. Và nếu bạn cố tách mình ra khỏi bộ lạc này, để được là chính mình, riêng mình, thì khó khăn vô cùng.

Onkar Ghate: Tôi sẽ thêm vào, thật ra là lặp lại 2 điều đã được đề cập một cách ngắn gọn nhé. Chúng ta đã biết Ayn Rand khuyên rằng hãy luôn phán xét và tôi nghĩ đây là một lĩnh vực mà việc phán xét cực kì quan trọng. Khổ nỗi, đi kèm với một lời phán xét là một vết hằn đáng xấu hổ. Thế là lời phán xét trở nên tiêu cực trong khi nó đâu có nghĩa phải tiêu cực, nó phải là một lời phán xét khách quan. Và nếu bố mẹ bạn tử tế, theo chừng mực nào đó, thì sự phán xét phải vô cùng tích cực để họ có thể đóng góp thật nhiều trong cuộc đời của bạn. Và thậm chí nếu bạn bất đồng quan điểm với những điều họ làm và giờ đây khi nhìn nhận lại với tư cách một bậc phụ huynh, hoặc một người sắp trở thành cha, thành mẹ với suy nghĩ rằng: “tôi sẽ làm khác đi” thì cũng không có nghĩa là họ đã không cố gắng hết sức.

Và vì thế, tôi cho rằng, một trong những điều tồi tệ nhất có thể giáng xuống một cá nhân là có cha mẹ luôn mắng chửi, sỉ nhục mình bởi vì bạn không được trang bị cách đối phó, và vì tính chất mối quan hệ này mà bạn khó lòng đánh giá hay phán xét chính bố mẹ mình...đại loại vậy. Nhưng nếu bất kì vị phụ huynh nào cố gắng thì sẽ thấy việc này khó khăn vô cùng. Và cũng vì khi vẫn còn đang trong giai đoạn trưởng thành, bạn không có được góc nhìn đó. Bạn có khuynh hướng cho rằng ừ thì bố mẹ bạn biết tất cả và có thể làm mọi việc. Nhưng họ đâu thể như vậy. Họ đâu có biết được tất cả mọi thứ trên đời. Vậy nên, để có được một góc nhìn khách quan, bạn nên suy nghĩ là, việc này thật sự đâu có dễ, dù sao thì bố mẹ cũng đã rất tốt theo một chừng mực nào đó. Bạn thật sự nên có một sự đánh giá tích cực.

Nhưng tôi cũng nghĩ về khía cạnh còn lại, để trở thành một người trưởng thành, bạn trở thành “một cá nhân”, theo như Rand nói. Và trong một mối quan hệ thì cả hai người đều phải cố gắng để có được một mối quan hệ trưởng thành. Tôi thấy việc ba mẹ không coi con mình vẫn là một đứa trẻ mà là một người lớn như mình thì khó lắm. Nhưng người con cũng phải chứng tỏ mình đã lớn. Tôi đã chứng kiến nhiều mối quan hệ mà người ta cứ than phiền là ba mẹ họ vẫn cư xử với họ như đối với trẻ con. Và tôi đã trả lời vầy: Chứ bạn mong muốn gì trong khi bạn vẫn hành xử như một đứa trẻ trước mặt họ? Bạn khẳng định bạn có cuộc đời riêng của mình, bạn có những giá trị riêng...Tôi không chê trách gì việc bạn làm nhé. Bạn nghĩ rằng: đây là cuộc đời tôi, đây là những giá trị, sở thích của tôi, trong khi những điều này của bố mẹ đã không còn đồng bộ với bạn nữa. Nhưng bạn vẫn hoàn toàn có thể duy trì một mối quan hệ thực sự chứ, như kiểu bạn vẫn có những người bạn mà bạn bất đồng ý kiến vậy. Nhưng nếu cố trở thành người lớn, bạn phải cố đối diện với bố mẹ mình như những cá nhân riêng lẻ. Điều này cũng có nghĩa là họ có cuộc sống của họ với những sở thích riêng và không phải cứ lúc nào tôi cần tới họ là tôi hi vọng họ sẽ từ bỏ mọi thứ để quan tâm tới tôi. Nhưng rồi tới lúc họ bắt đầu đối xử với bạn như một đứa trẻ và muốn duy trì mối quan hệ này thì bạn lại hỏi: “Ba mẹ làm gì vậy? Con lớn rồi mà.”. Cho nên, cần nhiều nỗ lực để thiết lập một mối quan hệ tốt đẹp. Và cả hai bên đều phải cố gắng. Nếu không phải cả hai cùng cố gắng, rất khó khăn để lèo lái mối quan hệ.

Yaron Brook: Giờ chúng ta trả lời câu hỏi nhỉ?

Onkar Ghate: Vâng. À mà nếu không có ai đặt câu hỏi thì chúng ta lại tiếp tục nói thôi.

Yaron Brook: Có chứ, chúng tôi muốn các bạn đặt câu hỏi. Hãy thoải mái đi. Chúng tôi sẽ trả lời câu hỏi về bất cứ vấn đề nào đã được đưa ra hôm nay. Cho nên các bạn hãy thoải mái đặt câu hỏi đi.

Q: À, tôi muốn quay lại một điểm Tiến Sĩ Brook đã đề cập về gia đình và khả năng không tồn tại một khao khát tiến hoá khi một người nhảy xuống hồ cứu đứa con đang đuối nước của mình. Tôi nghĩ, khi đề cập về con người nói chung, tôi có phần thắc mắc không biết có yếu tố chủ nghĩa bộ lạc ở đây không và điều đó là tất yếu không? Bởi vì trước khi con người có khả năng lập luận hay triết lý thì chúng ta đã biết phải tập họp thành nhóm để tồn tại rồi. Cho tôi được hỏi các vị chủ trì buổi nói chuyện hôm nay là: liệu có một yếu tố không tránh khỏi - yếu tố chủ nghĩa bộ lạc? Hay cuối cùng thì cũng thu hẹp thành từng cá nhân thôi? Vâng, tôi chỉ thắc mắc vậy thôi.

Onkar Ghate: Tôi sẽ trả lời rằng, tôi không nghĩ về vấn đề này như thể nó là một yếu tố không tránh khỏi. Tất nhiên trong một ngữ cảnh hiện đại khi bố mẹ hoàn toàn có khả năng chọn lựa có con hay không thì đây là một việc hoàn toàn do lựa chọn đó. Mối quan hệ này ít nhất cũng dựa trên sự lựa chọn mà có. À, về phương diện của đứa con thì bạn không có quyền chọn được sinh ra hay hoài thai. Cho nên tôi không hề cho rằng đó là yếu tố không tránh khỏi - không nhất thiết phải có mối quan hệ mang hơi hướng bộ lạc trong mối quan hệ giữa con người với nhau. Khi bạn nói về những cá nhân có quyền lựa chọn, nhận thức mình có được cái quyền này và có khả năng thực hiện nó, họ thường có khả năng thu hẹp thành một dạng bộ lạc, kiểu như: dù đúng hay sai cũng là gia đình mình mà... Nhưng đâu có lí do gì cho một khởi đầu như vậy chứ. Tôi nghĩ đối với nhiều gia đình thì không như vậy, không bao giờ như vậy.

Yaron Brook: Tôi nghĩ chủ nghĩa bộ lạc là một mặc định. Họ mặc định như vậy, không tranh luận, rồi không nhìn nhận bản thân là những cá nhân riêng lẻ. Vì nếu bạn chỉ dựa vào cảm xúc hơn là lí lẽ bởi vì đó là sự lựa chọn duy nhất bạn có? Bạn thấy đó, có lựa chọn chứ: cảm xúc hay lí lẽ. Và nếu bạn không thể tư duy, cuộc sống sẽ trở nên đáng sợ. Tôi cho rằng người ta thấy sợ hãi khi họ không dùng lí lẽ; và bộ lạc là cách giúp họ có được sự dễ chịu, không phải để loại trừ nỗi sợ vì nó vẫn tồn tại, mà chỉ để tìm kiếm sự dễ chịu từ những người cũng sợ hãi như họ. Cho nên tôi nghĩ không phải yếu tố di truyền đâu. Tôi cho rằng đó là thiếu tư duy, và vì thế, tìm kiếm một nhóm người để bảo vệ bạn khỏi thực tại - giờ đã trở thành kẻ địch của bạn - là bởi vì bạn không chịu dùng tâm trí của mình để đối diện với thực tại.

Tara Smith: Vâng, và điều duy nhất tôi muốn nói, dù thậm chí trong đầu tôi nó cũng còn hơi mờ mịt, nhưng tôi vẫn muốn chia sẻ điều này. Nếu ở con người tồn tại một mong muốn tự nhiên, hoặc về thể chất hoặc về sinh lý để thuộc về một bộ lạc thì đó kiểu như một loại tiền-bộ-lạc, khái niệm có trước của chủ nghĩa bộ lạc. Và ngày nay khi bàn luận về vấn đề này, chúng ta nói về việc đưa ra lựa chọn. Bởi vì chúng ta có ý chí tự do. Chúng ta lựa chọn kết giao với ai, đứng trên lập trường nào, và thậm chí cách chúng ta tự nhìn nhận bản thân, cũng như bản thân gắn liền với những gì. Theo phương diện này thì tôi hoàn toàn đồng ý rằng “không có gì gọi là không thể tránh được về việc chúng ta có trở thành những người theo chủ nghĩa bộ lạc hay không”. Tôi cho rằng nếu nghĩ như vậy còn nguy hiểm nữa. Thật tốt vì bạn đã đặt câu hỏi này để chúng ta có thể giải quyết được điều mà tôi vừa trình bày, dù còn chưa được sáng tỏ lắm...dù vậy...

Q: Xin cảm ơn.

Q: Vâng, đã có nhiều ý kiến về việc đối diện với mối quan hệ cha mẹ-con cái nhưng đa số đều từ góc nhìn của người con. Vậy thì tiến sĩ Yaron, vì con ông cũng trưởng thành rồi, không biết ông có thể chia sẻ vài suy nghĩ về góc nhìn của mình, với tư cách là một vị phụ huynh không? Có thể sẽ có ích cho chúng tôi, những người đang muốn nhìn nhận vấn đề từ góc nhìn tương quan với ba mẹ chúng tôi hơn.

Yaron Brook: Tôi cố tránh rồi mà bạn còn nhắc ^^-^^. Cảm ơn nhé. Vâng, tôi muốn nhắc lại điều Onkar đã đề cập: làm cha mẹ thật sự không hề dễ dàng. Và cũng vô cùng khó khăn để biết liệu mình đối xử với con mình đúng hay sai. Bạn liên tục phải tự xét lại bản thân. Hết sức căng thẳng và mệt mỏi; nó mang đến nhiều cảm xúc và đầy thách thức. Bạn học việc ngay tại chỗ. Chẳng có khoá học nào dạy bạn trước. Về nhiều khía cạnh, đó là công việc khó khăn nhất; cố gắng về mặt cảm xúc là khó khăn vô cùng, đó chính là việc khó khăn nhất bạn từng làm. Cũng như Harry luôn nhắc nhở chúng ta rằng: mấy đứa nhỏ cũng có ý chí tự do đó. Nên không có gì chắc chắn rằng nếu bạn có thực hiện công việc của mình tốt nhất thế giới thì con cái bạn chắc chắn trở thành những con người tử tế. Không ai bảo đảm như vậy. Cho nên, nó có thể gây ức chế rất nhiều, đặc biệt khi chúng lớn lên. Tôi nghĩ về nó theo hướng này: bạn không thể có con với suy nghĩ là ồ, một ngày nào đó, chúng sẽ trưởng thành và lúc đó tôi sẽ thích chúng, và tôi sẽ có mối quan hệ tốt đẹp với chúng. Không biết được nhé. Tốt hơn là ngay khi chúng còn là những đứa trẻ, bạn hãy yêu thương chúng. Bạn phải thương yêu trẻ con. (Kìa, anh Harry quay đi chỗ khác rồi. Tôi có một câu chuyện quá hay về trẻ con của anh Harry mà). Tốt hơn bạn phải thích lũ trẻ, bạn phải thích thú với quá trình làm cha mẹ và dành thời gian cho lũ trẻ. Giờ con tôi sẽ xem buổi nói chuyện này và nói: “Thế là bây giờ bố ghét chúng ta à?”. Không đâu. Bạn phải thật sự yêu thích công việc làm cha mẹ của mình vì đâu có gì bảo đảm sau này sẽ ra sao. Hi vọng rằng, rồi sau này bạn sẽ có một mối quan hệ tốt đẹp với con cái, nhưng đâu có chắc, hoặc có thì cũng không tốt như bạn muốn. Bạn không thể thực hiện cuộc trao đổi này và hi sinh 18 năm để chờ đến ngày mà, bạn biết đó, 18 năm tôi đầu tư để đến ngày mối quan hệ cha mẹ và con cái trở nên tuyệt vời. Thật sự phải nỗ lực vô cùng đó. Tôi nghĩ rằng, không may là nhiều bậc phụ huynh không nhận ra, không mong chờ, không nghĩ tới, không lên kế hoạch cho việc có con. Đây phải là việc bạn phải đắn đo, lên kế hoạch, thực hiện một cách có mục đích và một cách hoàn toàn ý thức chứ.

Tôi lại nói điều này trong khi con lớn của tôi là một “tai nạn”. Nhưng chúng tôi đã xác định mình sẽ có con, chỉ vì thời điểm xảy ra ngoài dự tính thôi. Chúng tôi đã suy nghĩ rất nhiều, và tôi đọc cả tấn sách vở, loạt sách Montessori3 , tất tần tật các đầu sách, một số thì có vẻ hay nhưng một số đúng là nhảm nhí. Nhưng bạn phải đón nhận chuyện này một cách nghiêm túc. Đó là một sự đầu tư khổng lồ về mặt tiền bạc, thời gian, năng lượng, cảm xúc, và suy nghĩ và...mọi thứ liên quan. Và rồi khi chúng tới độ tuổi dậy thì, chúng sẽ có khuynh hướng nổi loạn- vì chúng muốn độc lập mà lại không biết chính xác phải làm gì để độc lập, thế là chúng nổi loạn. Cũng như trong quá trình nuôi dạy, ít nhất theo kinh nghiệm của tôi, chắc chắn sẽ có giai đoạn chúng muốn nổi loạn, có khi giai đoạn này ngắn thôi nhưng có khi nó kéo dài lắm. Tôi muốn nhắc lại là, để tìm ra cách đối phó với điều này thực sự là một thách thức. Còn khi chúng trở thành người lớn - con tôi giờ có khi lớn hơn một số bạn ở đây- thì mối quan hệ cha mẹ con cái giờ là sao đây? Chúng có thể cư xử như trẻ con và bạn không muốn như vậy, bạn muốn chúng độc lập. Mặt khác, bạn lại muốn giúp đỡ chúng. Tất cả những lựa chọn này không dễ dàng chút nào. Tôi chỉ chắc một điều là trong quá trình nuôi con, tôi đã phạm hàng tỉ tỉ sai lầm. Bạn cứ phải liên tục đánh giá xem chúng có tốt chưa. Bạn phải đánh giá con cái bạn cũng như con cái phải đánh giá cha mẹ chúng. Bạn, những bậc cha mẹ, một lúc nào đó phải đánh giá con cái mình chứ. Bạn phải biết mình muốn mối quan hệ với con cái mình như thế nào. Và đâu có dễ làm được điều này, một cách khách quan, đúng không? Một cách nào đó bạn đã đầu tư suốt 18 năm cuộc đời mình mà. Chưa kể còn có sự đầu tư về mặt cảm xúc- thật là khó khăn đấy. Rồi nếu bạn có hơn 1 đứa con, bạn phải đánh giá chúng như những cá nhân riêng biệt, không phải gom thành “các con tôi”, đúng không? Thế nào cũng có câu hỏi: “Bố yêu ai hơn ạ”. Đúng không? Bạn phải khách quan nhìn nhận xem bạn yêu đứa nào hơn, đúng không? Rồi phải xem xét mối quan hệ với mỗi đứa con của mình như thế nào. Và, với hai cá nhân khác nhau thì đâu thể giống nhau. Trường hợp tôi là 2 đứa con này. Bạn biết đó, một trải nghiệm kinh ngạc, tuyệt vời nhất, thú vị mà cũng đầy thử thách. Tôi đã yêu thích công việc làm cha của mình. Tôi thích con tôi vào từng độ tuổi của chúng. Tôi yêu lúc chúng còn là em bé, và khi chúng lớn hơn một tí. Một chừng mực nào đó tôi thích chúng lúc còn bé hơn khi chúng tới độ tuổi dậy thì. Nhưng bạn phải biết đó là một trải nghiệm kì diệu, tuyệt vời, khiến bạn cảm thấy vô cùng xứng đáng. Bạn phải đón nhận nó dù đó là một thách thức, như mọi thứ khác trong cuộc sống thôi, nếu nó xứng đáng thì chắc chắn khó khăn và thử thách. Tuy khó khăn như vậy nhưng cũng rất thú vị và bạn phải tìm hiểu mọi thứ, bạn phạm sai lầm và sửa sai rồi làm mọi thứ tốt hơn. Bạn phải luôn để tâm cho việc này. Tôi nghĩ nếu như bạn không muốn làm tất cả những việc kể trên thì hãy chọn không có con. Đó sẽ là một sự lựa chọn hợp lí. Vậy thôi, không biết còn gì nữa không. Đó là vài suy nghĩ của tôi, chưa đủ đâu nhưng tạm vậy...

Q: Xin thứ lỗi cho tôi, tôi không muốn đặt câu hỏi mà chỉ muốn nhắc tới một điểm dường như còn để bỏ ngỏ. Các vị nhắc đến đại đa số những người làm con khi đã trưởng thành. Nhưng cũng có một kiểu gọi là kiểu Ayn Rand, là những người không có thái độ đó và việc xếp bố mẹ vào một nhóm riêng lẻ, hay đại loại vậy, là hết sức tự nhiên và phổ biến. Bà đã từng nói đó chẳng qua là bà đã khái quát hoá cho tất cả mọi người nhưng rõ ràng bà đang trình bày cho cá nhân mình: một bên là bố mẹ mình và bên kia là những người còn lại.

Các vị biết đấy, ta không bao giờ nghĩ bố mẹ mình là những người bình thường. Ta sẽ không hình thành khái niệm về một người đàn ông từ hình mẫu bố mình hoặc khái niệm về phụ nữ từ mẹ. Bố mẹ chỉ là bố và mẹ thôi. Bà có quan điểm khá đối lập đó chứ. Cho nên tôi tự hiểu là các vị không muốn nói rằng, không ai nghĩ việc đánh giá bố mẹ mình hay việc có thể độc lập khỏi gia đình là dễ dàng cả. Tôi hi vọng quý vị có thể cho tôi lời nhận xét.

Tara Smith: Chẳng ai ngoài bà Ayn Rand cả.

Q: Sao cơ ạ? Tôi không có vấn đề gì.

Tara Smith: Có thể, rất có thể như vậy. Nhưng tôi nghĩ cũng dễ hiểu tại sao mà...

Q: À, tôi từng nghe vậy. Chắc chắn rồi. Tôi đồng ý với những gì cô nói. Nhưng ngầm hiểu là chúng ta không cho rằng đó là khả năng duy nhất. Ngoài ra, còn là luận điểm về tâm lý học tiến hoá. Tôi không cho rằng có bất cứ lĩnh vực nào có cơ sở gọi là tâm lý học tiến hoá của con người bởi vì con người sinh ra là đứng trên mọi loài rồi. Tôi không biết các vị có đồng ý không.

Yaron Brook: Vâng. Tôi nghĩ cũng khá thú vị khi có điều gì đó thuộc về gien khiến chúng ta được sinh ra đã khác biệt, khác từ những mong muốn và xu hướng ...tôi còn không biết phải dùng từ ngữ gì cho đúng. Nhưng mà hai đứa con trai tôi, ngay từ khi chúng sinh ra đã rất khác nhau. Thú vị là không chỉ khác nhau về mặt thể chất đâu...đại khái là những khác biệt rất rõ ràng, nhìn là thấy liền. Và đối với tôi, tôi có thắc mắc là: vậy nó là cái gì? Điều gì được lập trình khác đi trong não bộ của mỗi người từ khi sinh ra, đó có thể là nhận thức, cũng có thể là tri thức. Nhưng chính xác là gì? Đó là gì đó đáng nghiên cứu và thật buồn khi những người trong lĩnh vực này không làm vậy...

Q: Từng có một câu trả lời chính thống của một nhà Khách Quan chủ nghĩa rằng điều ấy là ''Tính khí''.

Yaron Brook: Vâng, rồi vậy ''Tính Khí'' là gì?

Q: Là sự thiên biến vạn hóa của xúc cảm, thời điểm khi cảm xúc trỗi dậy, rằng có những người thì hay có cảm xúc trầm lắng, chậm rãi; một số khác thì lại bùng nổ một cách nhanh chóng, lấn át luôn những cảm xúc khác...

Onkar Ghate: Thật ra thì hơn vậy nữa. Tôi thì không..., liệu bạn có đang gắn kết khái niệm ấy với một phần nào đó của tâm lý học không? Như thể, bạn đang hỏi về quá trình nghiên cứu nhận thức của con người. Theo tôi, đó là một lĩnh vực thú vị và còn rất nhiều thứ để ta khám phá về các cơ chế hoạt động của xúc cảm. Theo tôi, có liên quan không ít tới tâm lý. Nhưng với cách mà khái niệm ấy được dùng ngày nay, tôi nghĩ nó có hơi...

Q: Vâng, kiểu trở thành tội phạm có thể nằm sẵn trong máu của ta.

Q: Xin chào, vậy là mọi người đã nói rất nhiều về ''sự trưởng thành về trí tuệ'' và, theo tôi nhớ, là có cả ''sự trưởng thành về thể xác'' hay điều tương tự vậy. Câu hỏi đặt ra là: mọi người nghĩ hai điều ấy có liên hệ và khác nhau như thế nào? Kiểu, ''trưởng thành về mặt trí tuệ'' có luôn đi kèm với ''trưởng thành về thể xác'' không? Hay là có cái trước, cái sau, mọi người nghĩ sao?

Tara Smith: Tôi không nghĩ hai điều ấy buộc phải liên hệ mật thiết với nhau đâu. Ý tôi là, có những người đã trưởng thành về cả khía cạnh tuổi tác và cả thể trạng nữa, đúng không nào? Nhưng họ lại chỉ là một đứa con nít khi xét ở khía cạnh trí tuệ hay ngược lại mà thôi. Từ ''Phát triển sớm'' là từ có hơi hiếm gặp.

Yaron Brook: Theo tôi, rõ ràng có một chiều sâu về mặt sinh học khi nói đến vấn đề này. Có gì đó xảy ra khi cơ thể bạn trải qua tuổi dậy thì, khi các hoóc-môn được não bộ sản sinh rồi bạn trở nên nổi loạn. Rõ ràng là có thứ gì đó ẩn sâu đang diễn ra, đúng chứ? Và hầu hết mọi người đều phải trải qua như vậy. Rồi còn có cái gì đó về sự phát triển của thùy thái dương. Nếu điều đó không tồn tại...Thật khó khăn để có thể trở thành nhà tư tưởng độc lập nếu bạn không thể tư duy. Vậy là về mặt sinh học, bạn biết đấy, những cơ chế này phải được phát triển đầy đủ để có thể làm việc ấy. Rồi khi mà việc đó xảy ra, và tôi hoàn toàn đồng ý với ý kiến của Tara, một số người đã phát triển hết mấy thứ này khi còn nhỏ, và vẫn có những cá nhân ít tuổi, tuy vẫn chưa phát triển hết những cơ chế này mà trông chúng lại trưởng thành đến khó tin. Tôi nghĩ nó liên quan đến những lựa chọn mà bạn đưa ra, đến cách mà bạn đối nhân xử thế, và cả cách mà bạn đối xử với chính bạn nữa.

Onkar Ghate: Nhưng nó không hoàn toàn phụ thuộc vào những lựa chọn của bạn. Ý tôi là, câu trả lời cho câu hỏi của bạn là ''Tôi không biết''... “Tôi chưa nghiên cứu sâu về lĩnh vực này”, có những người vẫn đang tìm tòi về nó. Bạn chỉ có thể, kiểu như, dùng những quan sát và nghĩ theo một cách thông thường rằng có một sự liên quan giữa sự phát triển của trí lực và thể lực. Và như về luật pháp chẳng hạn, độ tuổi là... khi người ta cấm làm những việc nhất định mà bạn sẽ không làm khi tiền dậy thì. Đúng là có mối liên quan giữa hai điều đấy, nhưng chính xác đó là gì? Làm sao để biết những điểm khác nhau của chúng? Những điều gì gây nên sự khác nhau đấy? Ý tôi là có rất nhiều thứ để ta học hỏi thêm về lĩnh vực này. Có người khác làm việc ấy rồi, nhưng chúng tôi thì chưa.

Q: Vâng, xin chào, liệu một trong 3 vị có thể nào nói thêm một cách cụ thể việc trở nên khách quan là như thế nào? Tôi là người mới nhập môn nên tôi muốn biết thêm một chút về thuyết Khách Quan ấy.

Tara Smith: Phần thì tôi muốn nói thêm ý của Onkar vừa nói nhưng mà... Sự khách quan liên quan tới sự vật bạn đang muốn khảo sát hoặc tìm hiểu; so với việc, ý tôi là, một phản ví dụ cụ thể sẽ là bạn hành động dựa trên cảm xúc bạn có với sự việc ấy; hay dựa trên những gì mà bạn tin về sự việc ấy. Bạn đi tìm bằng chứng, những chứng cứ xác thực về bản chất của sự việc mà bạn đang muốn tìm hiểu, hoặc là một sự việc nào đó, bạn biết đấy, bản chất của nó là thứ thực sự xảy ra. Bạn luôn cảm thấy bị thôi thúc bởi sự vật ấy, dù cho nó có là gì đi nữa. Và mọi bằng chứng và lý luận logic bạn đưa ra chỉ để có thể giúp bạn hiểu thêm và xem xét nhận định một cách vẹn toàn nhất. Nó khác với việc, kiểu như, ''Thì, tôi muốn tin vào cái này.'', ''Đây là thứ mà có vẻ ai cũng tin cả'', ''Đây là thứ mà mấy người có quyền hay nói'', hoặc chỉ đơn giản ''Truyền thống ông cha đều nói thế'', bạn biết mà, ''Khi mà số đông đều nói vậy'', hay ''Tôi thực sự muốn nó trở nên như vậy''. Sự việc ấy cụ thể là gì? Đó là việc ta làm khi ta trở nên ''Khách quan'' và đó là một câu trả lời ngắn...

Onkar Ghate: Vâng, và tôi xin phép thêm vào một chút, rằng sự Khách Quan chỉ là một khái niệm trong chủ nghĩa Khách Quan, nó đề cập đến phương pháp luận đúng đắn nhất có thể. Như là, giống Greg đã chia sẻ ở buổi tọa đàm trước, tri thức là kết quả của nỗ lực, nhưng chủ yếu là nỗ lực về mặt tinh thần, và những bước hay quá trình nào mà tâm trí ta phải trải qua để có thể làm những điều mà Tara đã nói? Để chạm được đến với sự việc mà ta mong muốn cùng với những sự thật thực tại. Bất luận rằng nó làm bạn cảm thấy thế nào, bạn muốn nó ra sao, không phải những thứ mà bạn nghe từ người khác. Vậy những sự thật thực tiễn là gì? Bạn không chỉ cứ thế mà vồ lấy được thực tại này đâu, chúng ta đang nói ở một mức độ nhận thức mà, ta không vồ lấy các định luật của Newton, ta cũng đâu có vồ lấy được Toán học hay triết học đâu. Có một quá trình khác, vì bạn đã có sẵn trong người kỹ năng và sự quyết tâm rồi, nên bạn có thể gây ra đủ mọi loại lỗi lầm trong quá trình tìm kiếm chân lý. Hoặc bạn có thể hiểu đúng ngay từ đầu, và sự Khách Quan thì xoay quanh việc bạn sử dụng phương thức luận phù hợp nhất để có thể đạt được những sự thực ấy. Và khi mà chúng ta nói về chủ nghĩa Khách Quan hay mông lung gì đó về ''Văn minh phương Tây là gì và có gì đặc biệt về nó?'', thì điểm khác biệt nhất mà tôi nghĩ, đó là nó đã đạt tới mức độ phức tạp; ta cần phải tìm ra một hướng đi đúng đắn nếu như muốn đạt được tri thức về chủ đề này, như cách mà những người Hy Lạp cổ đại đã làm ấy. Nó không phải chỉ là ''Bạn nói đúng hoặc sai?'' mà là ''Phương pháp luận bạn đang dùng để đạt được mục đích là đúng hay sai?'' và nó là một quan điểm trừu tượng trong cuộc hành trình theo đuổi tri thức. Và khi bạn tập trung vào vấn đề ''vậy, phương pháp là gì?'', thì đó chính là lúc logic ra đời. Và phần còn lại của văn minh phương Tây chỉ là một sự tinh chế của chính phương thức luận ấy; đó là một quan điểm phức tạp hơn về việc theo đuổi sự thật. Nhưng theo đuổi sự thật là một hành trình dài bao gồm những bước đi và các quá trình ngặt nghèo, và đó chính là định nghĩa của ''sự khách quan'' trong chủ nghĩa Khách quan.

Q: Vậy có ấn phẩm nào mà các vị khuyên tôi nên đọc không, vì tôi vẫn còn khá lạ lẫm với chủ nghĩa này, đọc để tôi có thể trở nên ''Khách Quan'' hơn?

Onkar Ghate: Tôi sẽ đề xuất 2 quyển thôi, hai vị còn lại có thể có thêm. Quyển Who is the final authority in ethics (Tạm dịch: Ai có thẩm quyền tối thượng trong Đạo Đức) của Ayn Rand, trong đấy Rand bàn luận về chủ đề của sự Khách quan nhiều nhất. Tiếp nữa là quyển The philosophy of Objective (Tạm dịch: 'Triết lý của sự Khách Quan)' của tiến sĩ Leonard Peikoff. Quyển này xoay quanh câu hỏi chủ đề ''tại sao triết lý này lại gọi là triết lý Khách quan?'', và rồi còn có cả một khái niệm mới mẻ hơn về sự Khách quan và cả một chương riêng về nó nữa.

Tara Smith: Tôi xin phép thêm vào một quyển nhé, bạn hãy tìm đọc quyển ''Introduction to Objectivist epistemology (Tạm dịch: 'Nhập môn nhận thức luận Khách Quan)'. Đó là một quyển sách khá mỏng, nhưng cũng khá phức tạp song lại có thể cung cấp cho bạn mọi điều cốt lõi của thuyết Khách Quan, và tôi rất hoan nghênh bạn đọc nó ở một thời điểm nào đó trong tương lai, nhưng mà vẫn còn tùy vào sở thích và thị hiếu của bạn về chủ đề này. Các đề xuất của Onkar cũng rất tốt, nhưng nên nhớ đây là tác phẩm của chính Ayn Rand... Nói về cách để ta suy ngẫm mọi thứ.

Q: Cảm ơn.

Q: Chào, tôi muốn hỏi một câu về sự kiểm soát con cái của bố mẹ. Vậy là trong những năm đầu đời của một đứa trẻ, rõ ràng cần có một sự kiểm soát nhất định từ người lớn để chắc chắn đứa trẻ phát triển bình thường. Và với tư cách là một xã hội, chúng ta đã thống nhất rằng 18 tuổi là độ tuổi hợp pháp của sự độc lập. Vậy thì, theo một cách khách quan, cụ thể ở thời điểm nào mọi người nghĩ rằng đứa trẻ ấy đã có thể cấu trúc được những suy nghĩ hợp lý mà không cần có sự can thiệp từ cha mẹ, chúng hoàn toàn độc lập? Đó là vào lúc 18 tuổi, hay là lúc nào?

Q: Vậy là sự kiểm soát của cha mẹ là hợp lý về mặt đạo đức cho đến độ tuổi ấy? Hay có những trường hợp đặc biệt mà đứa trẻ có thể độc lập ra quyết định?

Yaron Brook: à, điều này còn phụ thuộc vào ý của bạn khi nói đến ''sự kiểm soát của cha mẹ'', và kiểm soát cái gì? Khi một đứa trẻ còn rất, rất nhỏ, cha mẹ là người phải quyết định hết tất cả mọi thứ cho nó vì nó không biết gì cả, và chúng ta đang nói về đạo đức, đúng chứ? Bạn nói về đạo đức, bỗng nhiên một đứa trẻ lớn lên và sẽ là một phần trách nhiệm của cha mẹ đứa trẻ khi quyết định xem đứa bé ấy sẽ có ranh giới rộng hơn với những việc nó có thể ra quyết định riêng, như muốn mua loại đồ chơi nào. Tôi đâu có tham khảo đứa con 1 tuổi của tôi về những thứ đồ chơi mà nó muốn vì việc ấy vô nghĩa, đúng chứ? Chẳng có sự truyền đạt thông tin nào được thành lập theo cách ấy cả. Nhưng giả sử giờ nó lên 5 tuổi, thì nó chọn đồ chơi nó muốn. Hoặc là phần lớn hoặc chí ít là một phần của kho đồ chơi. Vậy là ta phải mở rộng những lĩnh vực mà chúng có thể ra quyết định, nhưng những bậc cha mẹ chúng ta vẫn phải nắm quyền định đoạt cuối cùng cho đến khi chúng đạt độ tuổi hợp pháp. Đó là bổn phận của ta...

Tara Smith: Còn tôi thì hay nghĩ trong việc mở rộng ranh giới định đoạt cho con trẻ, chúng ta buộc phải để ý đến nó. Một vài... giờ giả sử bạn có vài đứa con khác biệt nhau chẳng hạn. Một vài đứa biết đâu sẽ trưởng thành hơn và có thể tự mình ra quyết định dù chỉ mới có 12 tuổi chứ không phải ở độ tuổi...Còn, em trai nó đi, cần thêm nhiều sự chú ý nữa, bạn biết đấy, ta chưa thể tin tưởng nó hoàn toàn với mấy việc như ở nhà một mình vào ban đêm hay tương tự. Vì vậy, tôi không nghĩ là có..., đây là độ tuổi hợp pháp, bạn biết mà, là bậc phụ huynh tôi nghĩ một trong những quyết định khó khăn nhất là phải biết cho con trẻ chừng mực nào của sự tự do, mà gì thì gì, ta vẫn phải nhớ ''à, đứa con này khác đứa con kia, đứa con đầu tiên của tôi nên tôi phải chú ý nó nhiều hơn'', vậy đó.

Q: Cảm ơn

Q: Vậy nếu tôi có một người họ hàng mà tôi chẳng thể ưa, tôi ghét mọi thứ ở họ...

Tara Smith: Tôi có nên trả lời câu đó thay vì.....

Q: Và tôi luôn bất đồng với họ, không xem trọng họ dù rằng tôi luôn giả vờ tôn trọng họ, tôi luôn giữ một cái biến ảnh của mình như vậy nhằm tránh xảy ra cự cãi và tránh những tình huống khó xử cho cả tôi và những người họ hàng khác, tránh tạo ra những tình thế sẽ gây hại cho những người mà tôi thực sự quan tâm và tôn trọng. Việc ấy có đúng đắn không? Hay đó chỉ là sự ích kỷ của tôi? Hãy vui lòng xem câu hỏi này như một câu hỏi giả định vì tôi không thực sự muốn kể chi tiết, nhưng có ổn không nếu ta giả vờ quan tâm ai đó chỉ vì lợi ích của ta và người xung quanh? Đó có phải là....

Tara Smith: Tôi chưa nghe rõ khúc cuối, có phải là cái gì cơ?

Q: Đúng đắn hay là ích kỷ? Một cách khách quan mà nói, thì việc ấy có đúng không?

Tara Smith: Để né tránh tình huống ấy..., tôi nói vài điều tôi nghĩ nhé. Tùy vào loại người mà bạn đang đề cập đến, đúng chứ? Tùy vào mức độ mà bản thân không chịu được. Ý tôi là có rất nhiều thể loại người mà ta vẫn phải hay chịu đựng, như là ta phải chịu đựng..., có rất nhiều loại người cộng với việc bạn đang ở trong một ngữ cảnh đang tương tác với người khác và hơn nữa, và tôi sẽ giải quyết theo cách mà tôi sẽ phớt lờ và cố gắng không rơi vào một cuộc cãi vã nghiêm trọng hay gì đó mà sẽ gây khó chịu cho tất cả mọi người. Nhưng rồi vẫn có những người kiểu ''Xin lỗi, nhưng tôi không thể chịu được anh ấy, tôi không thể...'' Vậy là bạn sẽ phải đo lường giá trị thực sự của mối quan hệ với người ấy. Đôi khi, kết quả vẫn sẽ là bạn không muốn phải ở đó với người ấy, tôi nghĩ đó là suy nghĩ đúng đắn, tôi nghĩ cả hai hướng tiếp cận đều không sai, chỉ là bạn phải biết thêm nhiều về tình huống mà sự việc xảy ra hay tương tự. Ý tôi là, nếu bắt buộc, tùy vào mức độ nghiêm trọng của sự khó chịu mà bạn có đối với họ thì bạn hoàn toàn có cơ sở để tách biệt với họ hoàn toàn.

Onkar Ghate: Nhưng tôi thì, (tôi đồng ý với cô nhé), nhưng tôi không nghĩ rằng bạn nên khiến người khác hiểu lầm việc bạn làm đâu, hay là nói dối về nó hay tương tự. Có nhiều thành viên trong đại gia đình của tôi mà tôi cũng chả ưa và, nếu đó là một buổi tụ tập đông đủ mọi người, bạn có thể, cả hai đều biết rõ là ''chúng ta không ưa nhau và hay tránh mặt nhau, nhưng vì chúng ta sẽ đều có mặt ở đấy nên hãy không làm loạn giữa thanh thiên bạch nhật nhé''. Ý tôi là nó không nhất thiết là phải nằm trong sự chứng kiến của tất cả mọi thành viên trong gia đình nhưng đó là những điều khoản đều đã được 2 bên chấp thuận. Nên, sự giả vờ đó...tôi thấy rất nhiều những mối quan hệ ruột thịt đều giả tạo từ khía cạnh ấy và vì nó chẳng giúp được ai cả, từ quan điểm của tôi ấy, nên tôi sẽ chẳng làm việc ấy đâu.

Q: Câu trả lời thật sự có ích đấy ạ, xin cảm ơn.

Onkar Ghate: Tôi sẽ nói chút gì đó về Dawkins vì tôi cho rằng tôi đã có chút nhầm lẫn trong bài giảng. Vâng, hoặc vậy hoặc khác thôi, cái tôi tôn trọng ở Dawkins là sự quan trọng của ông ấy đối với khoa học, niềm đam mê khoa học của ông ấy thì lớn vô tội vạ, ông ấy thậm chí còn xem đó là một điều ông ấy rất tự hào, mà tôi nghĩ cũng phải thôi, và rằng tính hiếu kỳ đến kỳ diệu của ông ấy không phải là tính cách mà bạn nên muốn bắt chước. Niềm say mê về khoa học tự nhiên là một đức hạnh tuyệt vời và chỉ một phần của nó thôi cũng là gì đó mà bạn nên tôn trọng. Đó là điều mà bạn nên thực sự xem trọng, và ông ấy cũng rất giỏi việc đó, tôi nghĩ vậy. Dù đó cũng là điểm gì đó khiến ông ấy khác thường, nhưng tôi vẫn rất tôn trọng ông ta ở khoản ấy và mọi thành tựu ông ta đã đạt được chỉ trừ phạm trù đạo đức. Không phải tôi nghĩ phương pháp của ông ta tốt, nó không tốt, thực sự không tốt, và đó là một ví dụ minh họa cho luận điểm tôi đã đề cập rằng “để thử thách đạo đức thì còn khó hơn thử thách tôn giáo, mà tôn giáo thì đã khó để thử thách sẵn rồi.” Vì những việc mà Dawkins đã làm là bám vào quan điểm của Jefferson5 , một cách có hiệu quả nhất, rằng có một cảm giác đạo đức và rồi ông ấy thêm thắt khía cạnh tiến hóa vào đó. Rằng chúng ta đều biết phải trái và lý do không phải là vì Đấng tạo hóa muốn ta như vậy, mà là vì sự tiến hóa đã lập trình cho ta biết thế nào là đúng và sai. Và rồi điều xảy ra là, và đây là phần mà đa số những người vô thần, tôi nghĩ là Harris thì có làm tốt hơn một chút ở mảng này nhưng mà ông ấy... Toàn bộ nội dung của đạo đức học gần như gắn liền với Thiên Chúa Giáo và rồi ông ấy nói về điều đó qua góc nhìn của sự tiến hóa, và dù ông ấy có làm việc như vậy trong môn khoa học này, hay các nhà khoa học khác làm việc này, thì nó cũng sẽ bị xem như sai một cách thậm tệ. Ta không thể cứ lấy mấy điều mà (và đây là cuộc sống của ông ấy đấy), ta không thể cứ lấy điều mà những người chăn cừu nói 500 năm trước Công Nguyên và rồi xem nó kiểu như '' đây sẽ là thứ chủ chốt trong các bộ môn khoa học của ta''. Nhưng đó lại chính là điều mà ông ấy đã làm. Và rằng có những cá nhân dám thách thức những nguyên lý của đạo đức và trở thành những nhà Cách mạng đức hạnh mới thật là xuất chúng, và Ayn Rand chính là người như vậy, ý tôi là nói theo cách này thì bà ấy thật là một hiện tượng hiếm thấy.

Q: Vâng, vậy thì một điều nữa: Ông có nghĩ rằng, kiểu như, phương pháp ấy sẽ hiệu quả hơn hay sẽ tồi tệ hơn phương pháp tiếp cận đạo đức của tôn giáo? Hay thực ra chúng chỉ trông khác nhau nhưng thực ra là một?

Onkar Ghate: Nó có phát triển hơn nhưng vẫn không tốt.

Q: Vâng, cảm ơn

Yaron Brook: Nó tốt hơn thật nhưng đồng thời nó cũng đáng thất vọng hơn theo cái nghĩa mà những người này cho bạn thấy rằng họ có khả năng suy nghĩ về một vài vấn đề, đúng chứ? Và họ đã và đang thách thức tư duy đại chúng và rằng họ rất dũng cảm, đúng không? Họ rất anh dũng và cái cách mà họ chống đối lại tôn giáo về một vài lĩnh vực nhất định để rồi thất bại thảm hại khi nhắc đến phạm trù đạo đức, hay trong trường hợp của Sam Harris thì là ý chí tự do, điều đó đáng thất vọng khi mà họ không dùng lòng dũng cảm ấy....

Tara Smith: Và họ cũng đã có thể biết, họ nên biết.

Yaron Brook: Như thể là họ đã nên biết về nó, nhưng rồi, nó chỉ nhấn mạnh thên luận điểm của Onkar về việc hiểu thấu đạo đức khó như thế nào, rằng thách thức đạo đức khó ra sao. Ta vẫn có thể thách thức một tôn giáo bất kỳ, ta có thể thách thức những thế lực siêu nhiên, nhưng để thách thức đạo đức thì ta cần có một người như Ayn Rand kìa, ý tôi là, ít nhất thì... Tôi không nghĩ, tôi không biết Dawkins thế nào, nhưng Harris thì có tiếp cận chút đỉnh với triết lý của Ayn Rand. Nhưng mà họ vẫn đang tìm cách chối bỏ nó.

Q: Xin chào, tôi có một câu hỏi cần mọi người suy đoán một chút. Một vài năm trước, để mừng sinh nhật của mẹ tôi, tôi đã mua tặng bà ấy quyển Objectivism and ideas of Ayn Rand (Tạm dịch: Chủ nghĩa Khách Quan và tư tưởng của Ayn Rand) và mẹ tôi đáp lại ''Ừ thì, bà ta thông minh đấy, nhưng chắc bà ấy chẳng có đứa con nào đâu ha'' và rồi tôi ngẫm nghĩ...

Tara Smith: Bạn nói gì cơ?

Q: ''Chắc bà ấy không có đứa con nào đâu'' mẹ tôi nói thế, ''mẹ cá rằng Ayn Rand chẳng có một mụn con nào'' và rồi tôi bắt đầu suy nghĩ thấy việc đó đúng, rồi tôi bắt đầu phân tích những nhân vật nữ giới khác của bà ấy, họ cũng chẳng có đứa con nào. Nên tôi đang có hơi thắc mắc, mọi người có thể suy đoán tại sao bà ấy lại chọn không sinh con và có phải bà ấy làm vậy là vì nó sẽ đi ngược lại mọi triết lý của bà ấy nếu bà ấy chọn sinh con không? Mọi người có nghĩ việc ấy sẽ dẫn đến một sự sai lệch của bà ấy không?

Yaron Brook: Không, và tôi nhớ là có lần bà ấy nói về việc này rồi, tôi không nghĩ là ta phải suy đoán vì sao bà ấy không sinh con đâu, bà ấy có giải thích mà. Ý tôi là, bà ấy luôn xem xét việc sinh và nuôi con, đúng chứ? Như tôi đã nói, nó là, nó như một việc làm vậy, nó là cả một sự nghiệp nếu bạn chọn quyết định nuôi con, bạn sẽ phải đầu tư nhiều vào chúng, nó rất.... Tôi nghĩ nếu bạn làm việc ấy một cách nghiêm túc và với một trách nhiệm đạo đức, đó là một công việc rất tốn thời gian nhưng việc của bà ấy vừa là một nhà văn vừa là một triết gia, và không có thời gian cho cả hai việc cùng lúc. Đây là sự nghiệp mà bà ấy đã chọn sẽ theo đuổi và bà ấy hoàn toàn không nghi ngờ gì về nó cả. Không giống như bà ấy đã cân nhắc giữa 2 thứ đâu. Có một sự nghiệp bà ấy đã chọn và đam mê, chính là việc này, và bà ấy không thể, tôi nghĩ, làm bất kỳ thứ gì khác tiêu tốn thêm sức lực cả, như nuôi con chẳng hạn. Để tôi làm rõ nhé, chẳng có gì trong chủ nghĩa Khách quan nhắc đến vai trò làm cha mẹ cả. Và có rất nhiều những bậc phụ huynh ở đây để chứng thực cho việc ấy, không có một nguyên lý gì trong chủ nghĩa Khách Quan đối nghịch với việc sinh con cả, đa số chúng ta ở đây đều đã có con và đâu phải là chúng tôi phải đấu tranh nội tâm dữ dội giữa việc ấy và việc trở thành một nhà Khách Quan luận đâu. Cả hai có thể được kết hợp, hoàn toàn không có sự tách biệt nào, chẳng có sự đối kháng nào từ hai việc ấy cả. Chỉ là bạn phải cam kết rằng ''Đây sẽ là mục đích chính của cuộc đời mình hay ít nhất là mục đích lớn của cuộc đời'' và Ayn Rand chỉ không chọn sinh con vì bà ấy đã có một mục tiêu lớn lao khác rồi.

Tara Smith: Tôi xin hỏi môt chút nhé vì tôi không nghĩ tôi đã nghe đúng câu hỏi ấy, khúc cuối nghe như bạn đang cố hỏi ''Có nên có con hay không vì như vậy sẽ...'' tôi quên mất từ mà bạn đã dùng rồi, tôi nhớ là gì đó như ''đe dọa triết lý của bà ấy theo cách nào đó'' thì phải?

Q: Vâng, có lẽ là bà ấy chọn làm vậy vì...

Tara Smith: Về điều đó, tôi chưa từng thấy bất kỳ bằng chứng hay bất kỳ điều gì cho thấy Ayn Rand đã nghĩ rằng ''à, tôi sẽ không làm vậy vì nếu tôi làm thế, tôi có thể sẽ phải tự nghi vấn những gì mình đang nghĩ'', kiểu như một giáo điều hay gì đó về thực tại này...

Q: Nhưng tôi... Đúng là vậy nhưng khi tôi đọc... Khi mà bà ấy còn viết tiểu thuyết, không phải chỉ là những bài luận văn hay triết học, bà ấy có nói rằng không có gì có thể tượng trưng cho chính bà ấy tốt hơn nhân vật của bà ta. Và tôi thì hoàn toàn không tìm được bất cứ chi tiết nào trong những tác phẩm của Rand liên quan đến hình tượng phụ mẫu cả, vì tất cả họ đều là những cá nhân trưởng thành, độc lập và không có con cái. Nên là tôi chỉ đang thắc mắc vì sao bà ấy không tạo ra một hình mẫu nhân vật bố hoặc mẹ trong những cuốn sách ấy.

Onkar Ghate: ý tôi, tôi sẽ xem việc ấy... Rằng bạn đang đọc nhiều tiểu thuyết thiên về mặt truyền bá tư tưởng, mà không phải là về thể hiện giá trị cá nhân. Bà ấy từng là một người rất lãng mạn trong nghệ thuật và cơ bản thì nó là một sự đánh giá, là sự thể hiện cái tôi, nên tôi nghĩ.... Bà ấy không thấy hứng thú với nó, nhưng mà cũng chẳng có gì nói là ‘bạn cũng không nên hứng thú với việc có con cả’. Bà ấy không thấy việc ấy thú vị, cũng không muốn viết về nó, kịch tính hóa nó, nhưng mà cũng không đúng khi mà bạn nói không có con nít trong... Có một phần nhỏ trong cuốn Suối Nguồn, nhân vật Bà Đỡ ấy, và nếu bạn muốn thêm thì có quyển We the Living (tạm dịch: Chúng tôi, thực thể Sống'' với nhân vật Kira, tuổi vị thành niên, tác phẩm ấy thiên về giá trị gia đình nên nếu bạn thấy thích thú với những quan điểm về gia đình, We the Living là một cuốn sách khá thú vị nói về chủ đề này từ góc nhìn ấy. Nhưng mà nó..., chúng không phải là tư tưởng được tuyên truyền cho triết lý và bạn không thể đọc theo cách như vậy. Nếu những tác phẩm nói một chút về âm nhạc, chúng không đề cập đến dòng nhạc Tiddlywink6 ưa thích của bà ấy. Vì vậy bạn không... nó không..., nó là cả một môn nghệ thuật để nhìn nhận những tác phẩm và xem xét những quan điểm của bà ấy và những điều mà bà ấy nghĩ, chúng là cách thể hiện của bà ấy. Nhưng bà ấy cũng từng nói ''bạn không thể hiểu toàn bộ góc nhìn cuộc sống của tôi chỉ từ những cuốn tiểu thuyết và cả cảm-thức-sống của tôi nữa''. Và tôi chỉ muốn nói một điều về sự nghiệp rằng, tôi không nghĩ là bạn đã có bao gồm ý này đâu nhưng mà cứ xem như đây là một sự gợi ý nhé, bạn có một sự lựa chọn giữa gia đình và sự nghiệp, tôi nghĩ... Và đó không phải, ý tôi là, bạn có thể có cả 2, nhưng riêng Ayn Rand, ý tôi là, tôi luôn xem bà ấy như là một người xuất chúng và con đường công danh của bà ấy cũng sẽ khác người bình thường. Nó thường rất tiêu tốn sức lực, kiểu như Beethoven có con không? Tôi không rõ, nhưng tôi có thể nhớ là ông ấy không có hoặc chỉ đơn giản là ông ấy không quan tâm nhiều đến con mình vì đam mê sự nghiệp đã vắt kiệt mọi thứ từ ông ấy. Tôi nghĩ văn học là tương tự đối với Ayn Rand, nó kiểu như ''Liệu mình sẽ viết Atlas Shrugged? Hoặc sinh con?''. Nó khác với ''Liệu mình sẽ trở thành nhà văn?'' và ''có con?''

Q: Hỏi vui một chút, nó có liên quan tí xíu đến câu hỏi. Khi mà ta nhắc tới, tôi thích trẻ con và nuôi dạy trẻ con và tôi đã luôn hoàn toàn ủng hộ triết học Khách Quan và những tư tưởng của... Tôi kiểu ''Tuyệt, vậy là mấy thứ đó không cần thiết''. Nhưng giờ khi nghĩ về giả sử như tôi có con và trong những năm tới, tôi sẽ suy ngẫm một cách khác lạ về việc cho chúng tiếp xúc với tôn giáo hoặc, kiểu như, những tín ngưỡng mê tín và chỉ là, sự phát triển tâm sinh lý của trẻ nhỏ. Và khả năng để hiểu được những khái niệm phức tạp ấy. Mọi người biết đấy, tôi chỉ muốn biết nếu bất cứ ai trong 3 vị có suy nghĩ gì về việc bọn trẻ tiếp xúc với những tư tưởng tôn giáo ở giai đoạn phát triển nào đó và rồi, mọi người biết đấy, có lẽ cho phép chúng... Làm sao để cho chúng tiếp cận với tôn giáo mà vẫn có thể giúp chúng tự ra quyết định?

Yaron Brook: À, tôi không nghĩ rằng, một phần bổn phận của cha mẹ như chúng ta là phải giúp con trẻ tiếp xúc với mọi loại ý tưởng trên đời để giúp chúng quyết định cái nào đúng? Bạn cho chúng tiếp xúc với thứ mà bạn hiểu nhất, cái đúng. Bạn biết đấy, có một cuộc tranh luận giữa các nhà Khách Quan luận về điều này, nhưng tôi không thể chịu được các việc như Ông Già Noel và cô Tiên Răng nhé, ý tôi là, những thứ đó nhảm nhí. Nên tôi không thể nào nghiêm túc để truyền đạt chúng với con tôi, nên tôi không bao giờ để chúng tiếp xúc với loại mê tín kiểu ấy. Tôi không biết đó có phải là điều mà bạn đang hỏi không nhưng...., và chúng cũng chẳng bao giờ được dạy về tôn giáo cả. Ý tôi là, trải nghiệm đầu tiên của đứa con nhỏ nhất của tôi về tôn giáo là lúc ở bậc mẫu giáo. Khi ai đó nói rằng ''Chúa phù hộ cậu'' rồi nó tới gặp thẳng tôi và hỏi ''Câu nói ''Chúa phù hộ bạn'' là gì ạ?''. Nó hoàn toàn không có..., nó không biết, Chúa không tồn tại trong hiểu biết của nó. Và rồi chúng tôi có một cuộc nói chuyện nhỏ về việc ấy và tôi, bạn biết đấy, chúng tôi không đề cập nhiều đến tôn giáo. Vì nếu ta nuôi dạy con trẻ mà không có tôn giáo, thì chủ đề ấy sẽ không bao giờ trở thành một vấn đề cả. Thực tại là vậy và, bạn biết đây, người ta có thể tin vào đủ thứ nhưng mà được thôi, tôi không cần làm vậy, đúng chứ? Tôi không thấy được công dụng của việc bạn cho con bạn tiếp xúc với mấy cái thứ này. Bạn phải giải thích rằng vì sao người ta tin vào chúng. Vì sao người ta có những tư tưởng như vậy. Và bạn cũng phải dạy chúng không được đi loanh quanh rêu rao về cái tư tưởng vô thần của chính chúng lúc 5 tuổi. Việc ấy đã có hơi khó với đứa nhóc nhà tôi nhưng, ý tôi là việc ấy cũng vui, bạn biết đấy, khi mà nó xảy ra. Nhưng mà bạn cần phải dạy tụi nhỏ về thực tại, về sự thật.

Tara Smith: Nó phụ thuộc rất nhiều vào cách mà bạn định nghĩa ''tiếp xúc'' nữa. Vì nó không phải ''Ồ, đề nuôi dạy con mình theo một cách Khách Quan nhất có thể, thì phải che mắt chúng khỏi...'' Mà hơn là... Bạn phải cho con bạn tiếp xúc với thực tại, và bạn phải để chúng tiếp xúc với thực tại theo một cách có trách nhiệm và tăng dần mức độ, cứ thế. Nó không đồng nghĩa với việc bạn nói ''Được rồi, trong sáu tháng tới, nhà ta sẽ sống như những huyền giả'' hay tương tự vậy. Kiểu như, nhưng không, bạn phải cho chúng tiếp xúc, đúng như anh nói vậy, đương nhiên, kiểu ''Chà, gia đình của Johnny đang ăn mừng Giáng sinh bằng cách thực hiện Lễ Đền Tội'' hay bất kỳ gì đại loại vậy. Vậy là bạn đâu nhất thiết che chắn chúng khỏi thực tại đâu, bạn sẵn sàng nói chuyện với chúng sau giờ học về những tư tưởng khác và tương tự.

Onkar Ghate: Vâng, tôi sẽ cho rằng điểm quan trọng ở đây mà cả hai người đều nhắc đến là đừng nói nhảm với lũ trẻ. Vậy là, và ta phải đối xử với lũ trẻ với một lòng tôn trọng mà chúng xứng đáng. Vậy là về Ông Già Noel, nó rất... Chỉ vì lũ trẻ không thích sự ngụy tạo. Ta đâu thể nói với chúng: ''Không, bọn bố chỉ giả vờ rằng có một ông già Noel và ông ấy đến và...'', không, hoàn toàn không, làm vậy sẽ phá hủy tuổi thơ của chúng mất. Không, bọn trẻ rất thích những truyền thuyết được thêu dệt và những câu chuyện không thực... Ý tôi là, đó là những gì mà cha mẹ tôi đã làm, tôi không bao giờ nghĩ có một Ông Già Noel nhưng chúng tôi vẫn, nó vẫn rất vui, Giáng Sinh vẫn rất vui; còn về khía cạnh Thiên Chúa và tôn giáo, cha mẹ không nuôi dạy chúng tôi theo cách bị ảnh hưởng bởi nó nhưng họ cũng chẳng bao giờ che chắn chúng tôi tìm hiểu tôn giáo. Nhưng nếu chúng tôi đã..., tôi đã theo học một ngôi trường dòng và, ý tôi là, thái độ của tôi là kiểu tôi đang đọc truyện tranh về Người Nhện khi tôi đang được học về Thuyền Ark của Noah. Và tôi thấy cuốn truyện Người Nhện với nhện nhiễm phóng xạ còn phức tạp và đáng tin hơn ấy. Không, thực sự đấy, hơn cả Thuyền Ark của Noah luôn, và thậm chí tôi còn chẳng tin là Người Nhện có thực. Tại sao người ta lại trông chờ tôi tin vào... Và rồi giả sử bố mẹ còn lừa tôi và bảo: ''Không, nhưng thứ này đáng tôn trọng hơn và rằng tôi phải xem trọng nó nhiều hơn'', điều ấy mới là sai trái đấy. Nhưng tôi chỉ tới với họ và bảo ''Cái này đáng tin hơn'' thì họ chỉ ''Ừa''.

Tara Smith: Nhưng mà tôi nói thêm cái này được không, tôi để ý một thứ, bạn biết đấy, rằng ''Đừng nói những thứ nhảm nhí với con trẻ'' giống với ''Đừng lừa dối gia đình về thành viên mà ta có hiềm khích'' như Onkar đã nói trong một câu trước...

Yaron Brook: Đúng vậy, và tôi chỉ muốn nhấn mạnh thêm chỉ vì tôi quen một vài phụ huynh vướng phải điều này. Nó không có nghĩa là ta không được kể chuyện giả tạo, không thể có niềm vui, không thể tận hưởng ông già Noel, hay là không thể, bạn biết đấy, chơi đùa với ý tưởng ấy. Ta chỉ, nó chỉ là một sự giả vờ thôi, nên là tôi cũng không muốn, bạn biết đấy, chúng ta không phải lúc nào cũng cứng nhắc như vậy. Vì ông ấy không tồn tại, chúng ta giả vờ rằng ông ấy..., bạn biết ấy, chúng ta không thể làm gì khác với điều ấy đâu. Bạn có thể tận hưởng một nhân vật Ông Già Noel, gia đình tôi cũng từng vui đêm Giáng Sinh nhưng không bao giờ dưới danh nghĩa là một ngày nghỉ vì tôn giáo cả.

Q: Chào, câu hỏi của tôi chỉ là vừa mới nghĩ ra thôi nên.... Tôi có ghi lại rất nhiều ghi chú ở đây, nhưng đối với một khái niệm mà được nhắc đến vài phút trước, về sự tiền định của tiến hóa, mọi người có thể nói rõ hơn một chút về chủ đề đó và đơn giản hóa nó xuống theo cách một việc có định hướng và không rõ ràng? Một ví dụ giả tưởng mà tôi có thể nghĩ đến là nhân vật George Costanza (Nhân vật trong Steinfield, một bộ phim hài Mỹ), thì có ai biết rõ mối quan hệ giữa anh ta và bố mẹ là như thế nào không? Và anh ta cũng..., như được thế hiện trong bộ phim, đang đương đầu với, kiểu như, việc trở thành chính cha mẹ của anh ta vì anh ta đang tiếp nhận những ám thị ngầm chỉ vì những cảm xúc của mình và việc anh ta không giải quyết chúng.

Yaron Brook: Tôi không, ...tôi không đủ giỏi để nói nhiều về vấn đề này, bạn biết đấy, ... Tôi nghĩ vẫn còn rất nhiều thứ để tìm hiểu về sinh học, ý thức và tiến hóa. Có rất nhiều thứ mà chúng ta vẫn chưa biết, nhưng nếu mà nói về George Costanza hay những nhân vật tương tự, nó sẽ liên quan tới luận điểm về bộ lạc mà tôi nhắc đến lúc trước, hãy thấy tò mò với những gì mà Onkar và Tara đã nói, khi ta bỏ qua lý luận, khi bạn không tư duy, khi bạn không nghĩ mọi thứ trên đời đều từ ý thức của bạn mà ra, bạn biết đấy, một phần mục tiêu có ý thức. Bạn suy nghĩ về chúng,... Onkar có một bài luận rất hay trong quyển sách, quyển.... Gì nhỉ? A companion to Ayn Rand (Tạm dịch: Đồng hành cùng tư tưởng của Ayn Rand), về việc định hình tâm hồn của bạn, đúng chứ? Và đây là ý kiến của Ayn Rand: ''Bạn đang chịu trách nhiệm cho thứ bạn trở thành''. Và một phần của việc mà bạn nên làm trong cuộc sống là tạo dựng bản thân bạn; xác định con người của bạn qua những quyết định mà bạn đưa ra, và qua việc đánh giá và suy ngẫm về thế giới ngoài kia, cùng với những giá trị mà bạn chọn để theo đuổi và cách mà bạn sẽ theo đuổi chúng. Bạn đang tạo dựng hình tượng của chính mình từ trong tâm hồn. Nếu bạn từ chối làm vậy, nếu bạn không ý thức được quá trình tạo dựng bản thân một cách chủ động và có chủ đích, thì hình tượng của bạn sẽ bị tạo dựng bởi những nguồn khác.” Đây có lẽ là phần mà sinh học đóng vai trò gì đó. Bỗng nhiên, môi trường mà bạn sống cũng có vai trò gì đó, bạn gia nhập một bộ lạc, gắn kết với gia đình một cách tiêu cực, bạn trở thành y chang cha của mình, đúng không? Bạn biến thành phụ huynh của mình, vâng, và tôi biết có những người đã trở thành cha của chính họ khi họ già đi. Sỡ dĩ là vì họ đang không chủ động để trở thành chính họ, đúng không? Vậy là họ trở thành thứ gần giống họ nhất và vì họ dành rất nhiều thời gian với cha họ nên rồi họ bắt đầu bắt chước gần như mọi thứ mà ông ấy làm. Hay bạn trở nên giống người bạn đời hoặc bất cứ ai. Vậy để trở thành ''chính bạn'' tốn rất nhiều công sức, quay về với những gì Greg có nói, ''trở thành chính bạn tốn sức, tốn công và rất tốn chất xám'' và nó thật tuyệt vời vì sau đó bạn sẽ trở thành ''chính bạn'', đúng chứ? Bạn sẽ là bạn. Đó mới là ý nghĩa và mục đích của cuộc sống này, đạt được tất cả những điều ấy, và cũng rất nhiều người đã lấy ví dụ là hình mẫu nhân vật Costanza trong bộ phim đấy, nhưng anh ta thì không phải đâu. Anh ta không là nhà tư tưởng, anh ta không chủ động tạo dựng tâm tưởng của mình, anh ta cứ phiêu dạt về mặt tri thức và tình cảm. Anh ta là một kẻ trôi dạt, và khi bạn trôi dạt, thì chính sóng gió từ người khác sẽ tạo dựng nên bạn.

Q: Xin cảm ơn.

MC: Hãy cảm ơn ba vị này lần nữa đi nào.

Nguồn: ReasonVN

Dịch giả:
Reason Việt Nam